De consequenties van overheidsdigitalisering blijven vaak onderbelicht bij de samenstelling van internationale ranglijsten. Nederland prijkt vaak bovenaan zulke lijsten, maar dit zegt niets over hoe digitale dienstverlening in de praktijk uitpakt. Dat vindt het Rathenau Instituut. De denktank onderzocht verschillende ranglijsten en wat deze wel en niet meten.
De lijstjes brengen vooral de basisvoorwaarden voor een goed functionerende digitale overheid in beeld, aldus het Rathenau. Wordt publieke dienstverlening digitaal aangeboden? Hebben burgers voldoende vaardigheden en middelen om hier gebruik van te maken? Op deze voorwaarden scoort Nederland goed. De digitale publieke dienstverlening is goed ingebed, met burgers en bedrijven die zowel de vaardigheden als de middelen hebben om hun zaken digitaal te regelen.
Wat de ranglijsten niet in kaart brengen, is hoe de uitvoering van die digitale dienstverlening in de praktijk uitpakt en of de diensten daarmee adequaat ingericht zijn. Dat terwijl dit een belangrijk pijnpunt is in Nederland, menen de onderzoekers. Volgens hen bestaat er bovendien een structurele groep laaggeletterden die moeite hebben met digitalisering, maar niet zichtbaar zijn in de gemiddelde scores op de lijsten.
Kinderopvangtoeslag
‘Succesvolle digitalisering van de overheid gaat niet alleen om de mate van digitalisering, maar ook om de manier waarop’, zegt onderzoekscoördinator Alexandra Vennekens. ‘Blijven processen transparant? Worden de rechten van burgers beschermd? Is er zicht op de gevolgen als het misgaat? En zijn die dan nog te repareren?’ Zulke informatie wordt volgens haar niet goed in kaart gebracht. Hierdoor zouden bijvoorbeeld de problemen rond de kinderopvangtoeslag niet worden verklaard.
Uit het onderzoek blijkt bovendien dat de Nederlandse overheid burgers weinig betrekt bij de ontwikkeling van digitale publieke dienstverlening, in vergelijking met andere landen. In een eerder rapport concludeerde het Rathenau dat wetgeving en overheidsbeleid zo complex is dat een correcte uitvoering daarvan in gevaar komt. Digitalisering zou bij dit probleem een belangrijke rol spelen: de overheid heeft slecht zicht op de digitale gegevensstromen binnen en buiten haar organisaties, het it-landschap is complex en veel systemen zijn verouderd.
Ranglijsten
De denktank onderzocht vier veelgebruikte internationale ranglijsten die de digitalisering van de overheid in kaart brengen. Het gaat om de Digital Economy & Society Index (Desi) van de Europese Commissie, de E-government Development Index (Egdi) en de E-participatie Index (Epi) van de Verenigde Naties en de Digital Government Index (Dgi) van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (Oeso).
