Na lange onderhandelingen hebben ASML en de vakbonden dinsdag vlak na middernacht een akkoord bereikt over de hoofdlijnen van een sociaal plan. Dit moet de nadelige gevolgen van de eind januari aangekondigde reorganisatie opvangen.
Het sociaal plan loopt twee jaar en start op 1 juni aanstaande. FNV Metaal noemt de langere periode voor herplaatsing het voornaamste onderhandelingsresultaat. De periode is opgerekt naar negen maanden vanaf het moment dat iemand mogelijk boventallig wordt.
Voor de ‘Tech en IT’-transitie is bepaald dat de medewerker in dienst kan blijven tot en met 30 april 2027. In die periode kunnen boventallig verklaarde werknemers intern of extern uitzien naar een nieuwe baan. Peter Reniers, bestuurder Metaalbond FNV, denkt dat velen daarin zullen slagen, mede gelet op de ambitieuze groeiplannen die ASML heeft. Betrokken medewerkers die hun huidige functie moeten opgeven, krijgen hierdoor meer zekerheid.
Minder ontslagen
Reniers heeft goede hoop dat het aantal gedwongen ontslagen bij de chipmachinefabrikant beperkt blijft tot 650 mensen in plaats van de eerder verwachte 1.300. De herstructurering die een eind moet maken aan een te ver doorgeschoten vergadercultuur, maakt ruim drieduizend van de 4500 technologisch leidinggevenden overbodig.
De inzet van FNV Metaal, CNV, De Unie en VHP2 was om gedwongen ontslagen zoveel mogelijk te voorkomen. Dat is aardig gelukt. ASML gaat eerst kijken of medewerkers ergens anders binnen het bedrijf kunnen werken. Als een functie verdwijnt of sterk verandert, dan krijgt de medewerker dit mondeling en schriftelijk te horen (potentieel boventallig). Daarna krijgt deze medewerker voorrang bij interne vacatures. Als herplaatsing binnen ASML niet lukt, krijgen medewerkers hulp bij het vinden van ander werk. De begeleiding duurt maximaal zes maanden voor de meeste medewerkers; twaalf maanden voor medewerkers met twintig of meer dienstjaren.
Vergoedingen
Er komt ook een plaatsmakersregeling. Medewerkers die hun baan mogen houden, kunnen vrijwillig plaatsmaken voor een collega die boventallig is. De plaatsmaker krijgt hiervoor 80 procent van de beëindigingsvergoeding (protocol sociaal plan).
Ook de beëindigingsvergoediingen zijn hoger dan ASML aanvankelijk aanbood. Medewerkers die uit dienst gaan, krijgen één bruto maandsalaris per gewerkt dienstjaar bij ASML; minimaal vier maandsalarissen. Eerst was dat minimaal één maand.
Voor vijftig-plussers geldt er een extra aanvulling die oploopt tot vier extra maandsalarissen vanaf zestig jaar. De maximale vergoeding is 400.000 euro bruto; of 24 maandsalarissen als dat hoger is. Wie de vaststellingsovereenkomst binnen tien werkdagen tekent, krijgt daarnaast een extra vergoeding van minimaal vijfduizend bruto en maximaal tienduizend bruto.
Concept sociaal plan
ASML en de vakbonden werken het akkoord verder uit in een volledig concept sociaal plan. De vakbondsleden krijgen daarna het concept om hierover te stemmen. ASML denkt dat dit een paar weken duurt. Zowel Cristina Monteiro, hoofd personeelszaken bij ASML, als Peter Reniers spreken van een goed en eerlijk akkoord. ASML heeft de afgelopen weken flinke concessies gedaan. Klanten die geavanceerde machines hadden besteld, uitten hun zorgen of hun orders wel op tijd werden afgeleverd. Op werkonderbrekingen bij hun leverancier zaten ze bepaald niet te wachten.
Ik heb de indruk dat Peter Wennink en Martin van den Brink bij hun vertrek hebben gezegd: wacht maar even tot wij weg zijn. Dit oogt niet als een plotselinge crisis, maar als jarenlang achterstallig onderhoud in HR en organisatie-inrichting.
Bij Microsoft, Amazon of Google wordt zo’n ontslagronde verpakt als reactie op AI, overcapaciteit, migratie naar datacenters of andere onvermijdelijkheid. Bij ASML overtuigt dat niet. De klanten staan in de rij, de technologie onmisbaar en toch moet er ineens management uit. Het lijkt eerder te gaan om iets wat intern veel te lang heeft mogen doorgroeien.
En dan krijg je de NL-driehoek weer in werking: werknemers, werkgever en staat houden elkaar al decennia in een soort sociale houdgreep. Het probleem wordt afgekocht met tijd, vergoedingen, herplaatsing en/of externe begeleiding.
Voor de individuele werknemer is dat prettig maar de rekening komt terecht klanten, aandeelhouders, innovatiekracht en uiteindelijk ook het vestigingsklimaat in NL.
Grote concerns kunnen zoiets nog hebben. Het MKB kan alleen toekijken hoe werkgeverschap met afstand tot het grootste bedrijfsrisico verworden is.
Iedereen noemt het dan een sociaal akkoord in het geval van ASML. Je kunt het ook de prijs noemen van vijftien niet kunnen managen zonder ook het kind met het badwater weg te moeten gooien.