De Kiesraad zit op schema met het project Abacus, nieuwe software voor de berekening van verkiezingsuitslagen. Het doel om de huidige (Duitse) programmatuur (OSV2020) daarmee te vervangen is een stuk dichterbij gekomen.
Fleur van Leusden, ciso bij de Kiesraad, meldt dat dit opensourceproject, een eigen ontwikkeling, goede voortgang boekt. Een succesvolle oplevering ligt in het verschiet. Omdat de broncode openbaar is, kan iedereen meekijken en zelf ook wat bijdragen. De software is ontwikkeld in de programmeertaal Rust.
Vervanging van OSV2020 was nodig omdat dit oude programma onvoldoende aansloot op het proces van uitslagvaststelling. Bovendien moest beter invulling worden gegeven aan het wettelijke opensource-vereiste in het Kiesbesluit. De voorloper van Abacus werd voortijdig beëindigd.
Het Adviescollege ICT-toetsing (AcICT) concludeerde eind 2025 dat de Kiesraad snel lering heeft getrokken en met Abacus effectief heeft gehandeld. Wel drong het AcICT aan op meer sturing. Zo moest nader worden gespecificeerd wanneer Abacus goed genoeg is. De Kiesraad kwam met de toezegging dit verder uit te werken.
Goed dat men de functionele en technische documentatie beschikbaar stelt. Dit zou de overheid bij ALLE open software als *eerste* moeten uploaden bij het aanmaken van een Git repository!! Eerst nadenken wat men wil en dit omschrijven en daarna pas beginnen met ontwikkelen.
Ontwikkelaars kunnen dan zelf de keuze maken voor een programmeertaal en/of UI framework. En misschien komen er dan wel meerdere levensvatbare oplossingen uit.
Ook kan de community tracken of de functionele specificaties tussentijds wijzigen. Dit gebeurt vaak bij overheidsaanbestedingen en is een eeuwig twistpunt tussen de ambtenarij en opdrachtnemer.
Ook zou ik graag zien dat er meer serieuze en kritieke software als open-source wordt ontwikkeld, zoals de Basisregistratie of inkomstenbelasting. Niet alleen maar onbenullige software zoals een corona-app of stemmenteller.
Rust roest misschien niet maar de governance kan wel eroderen want een verkiezingssysteem staat of valt niet met de programmeertaal. En open source is hierin als een glazen deur want ik neem aan dat Abacus niet de kermis wordt van participatie omdat in het complete proces van specificaties, testen, audits, (versie)beheer, deployment, fysieke beveiliging, procedures en het toezicht de code uiteindelijk maar een detail is.