De rijksoverheid kan een uniforme domeinnaam-extensie zoals .gov.nl vrij snel terugverdienen. Als de bezem door het aantal websites gaat en er één centraal aanlandingspunt komt, heeft het publiek daar het meeste aan. De doorlooptijd bedraagt dan maximaal vijf jaar. En de terugverdientijd wordt geraamd op ongeveer twee tot drie jaar.
Staatssecretaris Eric van den Burg (BZK) meldt dat in een brief aan de Tweede Kamer. Alternatief is een meer geleidelijke invoering in maximaal tien jaar, met eenterugverdientijd van ongeveer drie tot vijf jaar. Uit oogpunt van uitvoerbaarheid en beheersbaarheid heeft die graduele implementatie voor de overheid bepaalde voordelen. Een gefaseerde omzetting van eenvoudige naar meer complexe websites maakt de bedrijfsvoering gemakkelijker. Zo blijkt uit een impactanalyse die BZK heeft laten uitvoeren.
Technisch is de invoering van gov.nl goed mogelijk, maar er moet rekening worden gehouden met koppelingen, doorverwijzingen, certificaten, vindbaarheid en afhankelijkheden met andere systemen. De organisatorische impact is aanzienlijk, omdat het huidige domeinlandschap versnipperd is. Invoering vraagt daarom om duidelijke kaders voor beleid, uitgifte, beheer, uitzonderingen en toezicht.
Wildgroei
Algemene conclusie is dat invoering van een uniforme domeinnaam-extensie haalbaar en inhoudelijk verdedigbaar is. Maar dan moet deze wel stapsgewijs worden ingevoerd en worden ondersteund door heldere governance, duidelijke randvoorwaarden en een gerichte communicatieaanpak.
Door een wildgroei aan domeinnamen is een situatie ontstaan waarin het afzenderschap van overheidswebsites (en e-mails) voor het publiek niet altijd duidelijk is. Hierdoor lopen jaarlijks (tien)duizenden Nederlanders het risico schade te ondervinden door phishing, fraude of andere vormen van misleiding. Het ontbreekt aan een uniek en betrouwbaar overheidskenmerk dat niet makkelijk is te kopiëren of na te maken en waaraan een officiële overheidswebsite (of e-mail) direct te herkennen is.
Domeinen
Uit het onderzoek blijkt dat de kosten aanzienlijk dalen als de invoering van gov.nl wordt gecombineerd met het opschonen van het bestaande webportfolio. Onnodige, dubbele of verouderde websites hoeven dan niet allemaal omgezet te worden. Zo kan 50 procent tot 60 procent van de overheidswebsites van de rijksoverheid worden opgeschoond of samengevoegd.
Als alle domeinen één voor één worden omgezet zonder opschoning, bedragen de eenmalige kosten gemiddeld vijftig miljoen euro. Door structureel op te schonen of samen te voegen bedragen de kosten ongeveer de helft.
De businesscase is helder, maar de uitvoer lijkt me een stuk minder eenvoudig. Is er wel voldoende budget voor de transformatiecase als we kijken naar alle koppelingen, doorverwijzingen, certificaten, vindbaarheid en afhankelijkheden met andere systemen die moeten worden aangepast?
De financiële onderbouwing van een terugverdientijd wordt al snel wankel wanneer een project uiteindelijk vijf keer zo duur wordt en tien keer zo lang duurt. Digitaal optimisme bij de overheid houdt te vaak onvoldoende rekening met de uitvoeringspraktijk. Een gov.nl-domein is uiteindelijk slechts de vlag op een schuit. De echte uitdaging zit in de governance van het digitale ecosysteem dat daarachter schuilgaat.
De echte uitdaging zit namelijk niet in het digitale loket zelf, maar in de processen die daarachter schuilgaan. Governance gaat immers niet alleen over techniek, maar ook over beheer, beveiliging, identiteit, gegevensuitwisseling, wet- en regelgeving, eigenaarschap en de samenwerking tussen organisaties. Juist die onderliggende processen bepalen uiteindelijk of de transformatie slaagt.
De lakmoesproef hebben we tijdens de COVID-19-pandemie al gehad. Niet de techniek bleek de grootste uitdaging maar de samenwerking in de keten tussen publieke en private partijen. Juist daarom verdient de transformatiecase minstens zoveel aandacht als de businesscase en moet er verder gekeken worden dan een terugverdientijd. Dat is vaak hetzelfde rondje om de kerk maar dan goedkoper als we kijken naar een andere vlag op de schuit van legacy.