Kabinet blijft vaag over uitbreiding datacenters in Nederland

Nederland steunt het plan van de Europese Commissie om de datacentercapaciteit in de Europese Unie fors uit te breiden, maar hult de eigen ambities vooralsnog in nevelen. Het kabinet geeft niet aan hoe Nederland wil bijdragen aan de Europese doelstelling om de capaciteit te verdrievoudigen. Ook ontbreken alternatieve voorstellen vanuit Den Haag.

Dat stelt de Nederlandse Soevereine Datacenter Coöperatie (NSDC) in een commentaar op een document (BNC-fiche) waarin het kabinet zijn standpunt over de Europese Cloud and AI Development Act (Cada) toelicht. De kern van de voorgestelde Cada-verordening is dat elke lidstaat binnen zes maanden minimaal één versnellingszone aanwijst waar datacenters sneller zijn te bouwen. Binnen dergelijke zones moeten vergunningsprocedures worden gestroomlijnd. Binnen een jaar zouden vergunningstrajecten volledig geregeld moeten zijn.

In het document waarin het kabinet zijn inzet voor de Europese onderhandelingen beschrijft, blijft echter onduidelijk of Nederland daadwerkelijk een versnellingszone wil aanwijzen. Ook wordt niet duidelijk of zogenoemde soevereine datacenters — datacenters van Europese of niet-Amerikaanse aanbieders — een voorkeurspositie krijgen.

De Europese Commissie wil dat Europa aanzienlijk meer datacentercapaciteit ontwikkelt. Datacenters worden gezien als een cruciale schakel in de Europese technologieketen, naast onder meer chips, cloudsoftware en kunstmatige intelligentie. Het kabinet heeft echter stevige bezwaren tegen de manier waarop de Commissie de uitbreiding wil organiseren. De belangrijkste aandachtspunten zijn:

• Nationale bevoegdheden: Nederland wil voorkomen dat Brussel bepaalt waar datacenters mogen worden gebouwd. Ruimtelijke ordening en milieubeleid vallen volgens het kabinet onder nationale verantwoordelijkheid.
• Verplichte versnellingszones: Nederland vraagt zich af of deze verplichting logisch is voor landen die al een grote datacenterconcentratie hebben. Het kabinet vreest dat landen met veel bestaande capaciteit extra verplichtingen krijgen zonder dat dit het Europese doel daadwerkelijk ondersteunt.
• Onduidelijke criteria: Nederland wil meer duidelijkheid over de voorwaarden voor het aanwijzen van versnellingszones om rechtsongelijkheid te voorkomen.
• Vergunningen en centraal loket: Het kabinet ziet weinig toegevoegde waarde in extra Europese verplichtingen rond vergunningverlening.
• Juridische basis: Volgens Nederland gebruikt de Europese Commissie de verkeerde juridische grondslag. De Commissie baseert het voorstel op artikel 114 van het Verdrag betreffende de werking van de EU (interne markt), terwijl Nederland vindt dat artikel 192 (milieu) beter aansluit vanwege de ruimtelijke en milieukundige gevolgen.

De NSDC roept het kabinet op om duidelijkere keuzes te maken. Volgens de organisatie moeten de schaarse energie- en ruimtebronnen worden ingezet voor datacenters die Nederland economisch en strategisch voordeel opleveren. De Cada-verordening maakt deel uit van een omvangrijk pakket maatregelen en acties van de Europese Commissie om de digitale soevereiniteit van de EU te versterken.