Soevereiniteit zet je niet aan of uit met een simpele knop. Het is een architectuurkeuze waarmee je de regie terugpakt.
De opensourcebeweging, de DIY-economie, de decentralisatie van energie en de digitale soevereiniteitsbeweging. Ze hebben één ding gemeen: de hang om afhankelijkheid om te zetten in autonomie. Het verklaart waarom de Europese cloudmarkt fundamenteel van karakter is veranderd. Van een technologisch speelveld naar het domein van risicobeheersing en juridische controle.
Die verschuiving werd niet veroorzaakt door één rapport of één incident. Organisaties zijn wakker geschud door een opeenstapeling van sancties, datalekken, wetgeving en geopolitieke onzekerheid die steeds dichter bij huis komt. Jarenlang zijn we met z’n allen de cloud in gerend. Alles kon, alles mocht. Hoe meer data, hoe beter. Nu groeit het besef dat ‘in de cloud’ niet automatisch betekent dat het goed geregeld is. En is er een echte beweging gaande. Van het bedrijfsleven tot de overheid. We willen digitaal onafhankelijk zijn.
Meer regie en controle
Dat blijkt ook uit het onderzoek ‘De Staat van Cloudsoevereiniteit in Nederland’ dat Blauw Research in maart 2026 uitvoerde onder 383 it-beslissers in Nederland. Datasoevereiniteit wordt na security als belangrijkste factor genoemd bij de keuze voor een cloudprovider. 86 procent van de respondenten noemt het ‘belangrijk’ tot ‘zeer belangrijk’. Daarbij zien we een sterke stijging in vergelijking met twee jaar geleden. Organisaties willen simpelweg minder afhankelijk zijn. Het maakt je kwetsbaar.
Van prijs naar risicobeheersing
De klassieke cloudbelofte draaide om snelheid en het verminderen van kosten. Nu willen organisaties eerst de zekerheid dat het goed zit. Ze willen weten wat de werkelijke controle over data is en onder welke jurisdictie die controle in de praktijk valt. Pas daarna kijken ze naar kostenoptimalisatie.
Als je data opslaat bij een partij die valt onder buitenlandse wetgeving, zoals de Amerikaanse Cloud Act, dan heb je juridisch gezien minder controle dan de contracten doen vermoeden. Dat besef is breed doorgedrongen: 57 procent van de respondenten noemt geopolitieke ontwikkelingen als belangrijkste reden voor de toegenomen urgentie rond datasoevereiniteit, 35 procent wijst op toenemende afhankelijkheid van hyperscalers.
Feature
Een simpele aan-uitknop zoals op je computer is er niet. Soevereiniteit is geen feature die je aan- of uitzet. Het is een architectuurkeuze. Voor de meeste organisaties betekent dat geen keuze tussen volledig Europees of volledig bij een hyperscaler, maar hybride: Europese infrastructuur waar de regie en de gevoelige data zitten, met de vrijheid om te kiezen wat waar draait.
Wie zijn hele it-stack heeft opgebouwd rondom de diensten van één hyperscaler, heeft zijn ziel en zaligheid aan één aanbieder verkocht. Daarom wordt er niet alleen infrastructuur gebouwd in Europa, maar ook aan tools gewerkt die een exitstrategie mogelijk maken, in lijn met de Europese Data Act, die organisaties het recht geeft hun data te verplaatsen naar een andere aanbieder.
Europese jurisdictie
Het onderzoek laat zien dat organisaties daar consequenties aan verbinden. 75 procent is bereid hogere it-kosten te accepteren om datasoevereiniteit te waarborgen, en 69 procent kiest bewust cloudoplossingen waarbij data onder Europese jurisdictie vallen, ook als dat technisch of commercieel minder voordeel oplevert.
Strategische soevereiniteit
Binnen de ondervraagde organisaties heerst ook realisme: volledige soevereiniteit is onrealistisch. Systemen zijn nu eenmaal met elkaar verweven en afhankelijkheden van internationale leveranciers te diep verankerd. Maar dat is niet het doel. Het gaat om wat ik ‘strategische soevereiniteit’ noem. Je bepaalt zelf wat een acceptabel risico is. Soevereiniteit is zelfbeschikking. Autonomie, volledig los van anderen opereren, is iets anders en in it niet wenselijk.
De vraag is niet of je alles zelf kunt beheren. De vraag is of je precies weet waar je dat niet doet en of daar bewust voor gekozen is. Organisaties willen daar steeds vaker expliciete keuzes in maken: welke workloads moeten strikt gecontroleerd blijven en waar is flexibiliteit acceptabel?
Die afweging vertaalt zich direct naar architectuurkeuzes. Op dit moment werkt 45 procent primair in een hybride it-omgeving. In het ideaalbeeld voor de toekomst daalt dat naar 31 procent, niet omdat hybride afvalt, maar omdat organisaties bewuster kiezen. On-premises waar controle moet, cloud-native waar het kan.
Risicobeheersing
De verwachting is dat deze ontwikkeling niet tijdelijk is. Zeventig procent verwacht dat datasoevereiniteit de komende drie jaar nog belangrijker wordt. Elke architectuurkeuze die je nu maakt, weegt straks zwaarder dan je op het moment van tekenen denkt. De keuze voor een bepaalde cloudarchitectuur is daarmee geen it-vraagstuk meer. Het is risicobeheersing. En komt tegemoet aan de wens om de touwtjes in eigen handen te hebben. Jij bepaalt bij welke partij, onder welke wet en met welke uitstapmogelijkheden je data onderbrengt.
