Het aandeel saas in de softwarekosten van gemeenten is in een jaar tijd gestegen van 61 naar 69 procent. Tegelijk namen de softwarekosten toe van 38 naar 43 euro per inwoner. M&I/Partners schrijft de hogere kosten onder meer toe aan verdere ‘versaasing’, intensiever gebruik van Microsoft-producten en uitgebreidere licenties.
De totale ict-kosten van Nederlandse gemeenten stegen in 2025 naar gemiddeld 121 euro per inwoner. Dat was een jaar eerder nog 115 euro. Vooral personeels- en softwarekosten namen toe. De infrastructuurkosten daalden juist. Dat blijkt uit de 22e editie van de ICT Benchmark Gemeenten van M&I/Partners.
De softwarekosten kwamen uit op 43 euro per inwoner, 4,50 euro meer dan in 2024. M&I/Partners ziet vooral hogere kosten voor kantoorautomatisering en bedrijfsvoeringssoftware.
Bij kantoorautomatisering lijkt de stijging volgens het onderzoeksbureau onder meer samen te hangen met intensiever gebruik van Microsoft-producten en functionaliteiten zoals Copilot. Ook stappen gemeenten vaker over op uitgebreidere licentievarianten, zoals Microsoft 365 E5. Daarnaast kunnen indexaties van softwarecontracten en uitbreiding van functionaliteit een rol spelen.
Gemiddeld gaat inmiddels 69 procent van de softwarekosten van gemeenten naar saas-oplossingen. In 2024 was dat nog 61 procent. Binnen frontoffice-applicaties bedraagt het aandeel inmiddels 81 procent en binnen bedrijfsvoering 79 procent.
Opmars
De opmars van saas is al langer zichtbaar. In 2020 ging 35 procent van de softwarekosten naar saas, in 2021 was dat 44 procent en in 2022 55 procent. In 2023 bleef het aandeel op 55 procent, waarna het in 2024 opliep naar 61 procent. In tien jaar tijd stegen de softwarekosten bovendien van 18 euro per inwoner in 2015 naar 38 euro in 2024, terwijl het saas-aandeel in die periode groeide van 12 naar 61 procent. M&I/Partners noemt naast de groei van saas ook nieuwe wetgeving, digitalisering, beveiliging en compliance als factoren achter de hogere softwarekosten.
Het kantelpunt van de saas-transitie lijkt volgens M&I/Partners inmiddels voorbij. De nadruk komt daardoor steeds meer te liggen op regie op digitale voorzieningen, data, leveranciers en kosten. Minder lokale infrastructuur betekent daarbij niet automatisch minder complexiteit.
Die verschuiving is ook zichtbaar in de ict-organisatie. Het onderzoeksbureau ziet meer regiefuncties en functioneel beheer en minder technisch beheer. Tegelijk loopt de personele verandering volgens M&I/Partners achter op de snelheid waarmee het applicatielandschap verandert.
De personeelskosten namen in 2025 eveneens toe. M&I/Partners wijst daarbij op cao-gerelateerde loonstijgingen en een groei van vier procent van het aantal medewerkers op het gebied van ict en informatievoorziening.
De softwarekosten zijn binnen de benchmark tussen 2021 en 2025 met ongeveer dertig procent gestegen, van 33 naar 43 euro per inwoner. Bij gemeenten met minder dan 60.000 inwoners bedroeg de stijging 52 procent. Grote gemeenten met meer dan 100.000 inwoners zagen hun softwarekosten met 18 procent toenemen.
Of een onderzoek onder 9% van het totale aantal gemeenten representatief is blijft een wetenschappelijke vraag, zeker omdat steekproef ook nog eens geclusterd is in samenwerkingsverbanden. Interessant trouwens dat deze samenwerkingsverbanden niet leiden tot lagere kosten, weer een mythe ontkracht.
Ook onbewezen is een structurele cloud (SaaS) besparing want door de wet van Moore kent hardware al langere tijd een prijserosie. Beter duur dan niet te krijgen is er tijdelijk een disruptieve prijsontwikkeling in de toeleveringsketen door een AI hype. Want kostenverschuivingscurve van SaaS, cloud en regie staan haaks op de klassieke automatiseringscurve waarin personeelskosten dalen. Deze kostenpost laat een stijgende trend zien over meerdere jaren.
De staatssecretaris die het niet meer begrijpt en de gemeentesecretaris die de kosten niet meer onder controle heeft gaat om de beheersbaarheid. Want de kosten van complexiteitsmanagement gaan vooral om een inhuur zoals commissie Elias al lang geleden concludeerde. De 2% meer inhuur plus 12% hogere salarissen werkt uiteindelijk hetzelfde als jaarlijkse contributieverhoging van SaaS‑leveranciers want er is geen automatiseringswinst maar een verschuiving van de kosten die uiteindelijk weer tot hogere belastingen leiden.
Als technologie dezelfde taak met minder middelen uitvoert zou de belastingbetaler daarvan moeten profiteren. Wanneer de leverancier de efficiëntiewinst behoudt financiert de overheid vooral innovatie zonder bijbehorende voordeel ervan te ontvangen. Veel publiek-private co-creatie gaan om een onwenselijke subsidie als we kijken naar de dubbelrol van verenigingen of stichtingen met BV’s. Common ground is een leuk verhaal maar ik zie nog geen voordelen voor de belastingbetaler.
Wat ik zie is een steeds verdere ondermijning van de democratie doordat de zeggenschap verschuift want welke gemeenteraad kan het budget nog controleren als deze gedicteerd wordt door Amerikaanse leveranciers die hun winst maximaliseren?