Ict’ers die als zzp’er werken, hebben grote moeite met het nieuwe voorstel voor de Zelfstandigenwet. Bijna driekwart van deze beroepsgroep (73 procent) wijst de plannen van het kabinet af. Slechts 8 procent is voorstander. Dat stelt Knab na onderzoek.
De eis van minimaal drie opdrachtgevers krijgt de meeste weerstand. Liefst 86 procent van de ict’ers is tegen deze voorwaarde. Dit blijkt uit een nieuwe peiling van de bank Knab over de Zelfstandigenwet die nu in internetconsultatie is.
Voor deze eis tellen de volwaardige opdrachtgevers uit het vorige en lopende kalenderjaar samen mee, tot het moment waarop de opdracht wordt beoordeeld. Als één groot project een jaar of langer duurt, kan een onzekere situatie ontstaan. Bijvoorbeeld als iemand gedurende zo’n periode vooral voor één opdrachtgever werkt.
Weliswaar zijn er niet ieder jaar drie klanten nodig en het is evenmin nodig drie opdrachten tegelijk uit te voeren, maar bij grote, meerjarige projecten wordt het moeilijker aan die nieuwe eis te voldoen. Het uitlopen van een project kan de nekslag voor een ict-zzp’er zijn.
Geen veilige haven
Een ict-projectmanager vertelt over projecten die anderhalf tot twee jaar kunnen duren. De zorg gaat vooral over de reactie van opdrachtgevers: ‘Dan val ik niet in de veilige haven en dat schrikt mij niet af, maar opdrachtgevers… dat baart mij zorgen.’
Ook werken via een bureau kan het lastig maken om drie opdrachtgevers te halen. Want één intermediair geldt als één opdrachtgever als het opdrachtencontract met dat bureau is gesloten, ook bij werk voor verschillende eindklanten. Bemiddelt het bureau alleen en sluit de zzp’er rechtstreeks contracten met de eindklanten, dan tellen die klanten afzonderlijk mee. De contracten maken dus verschil.
Een zzp’er in de zakelijke dienstverlening factureert een collectief van freelancers en beschrijft het zo: ‘Uit mijn administratie kan het dus erop lijken dat ik maar één klant heb. Terwijl het er makkelijk vijf-tien verschillende zijn per jaar.’
Ook buiten de ict is het nieuwe wetsvoorstel slecht gevallen. Een meerderheid zou tegen de Zelfstandigenwet stemmen. Vooral ondernemers met weinig klanten zijn kritisch: bij minder dan drie klanten zou 74 procent tegen het hele wetsvoorstel stemmen, tegenover 44 procent bij minimaal drie.
Meeste bezwaren
De eis van drie opdrachtgevers roept de meeste bezwaren op. Daarnaast maken ondernemers zich zorgen over werken per uur en de voorzieningen die zij moeten treffen. Hun voorbeelden laten zien waarom dezelfde regels voor heel verschillende klussen lastig kunnen uitpakken.
De kritiek op het wetsvoorstel betekent niet dat zzp’ers alle voorwaarden afwijzen. 91 procent is voor de voorwaarde dat ondernemers zelf bepalen hoe zij het werk uitvoeren. Een afzonderlijke rekening voor het werk krijgt 89 procent steun. En 68 procent is voor de voorwaarde dat ondernemers financieel kunnen profiteren van efficiënter werken en zelf risico lopen als een opdracht tegenvalt.
Twee toetsen
Het kabinet wil dat ondernemers vooraf beter weten of zij een opdracht als zelfstandige kunnen uitvoeren. Daarvoor stelt het twee toetsen voor. De zelfstandigentoets kijkt naar de ondernemer. De werkrelatietoets kijkt naar de afspraken met de opdrachtgever en hoe er in de praktijk wordt gewerkt. Ondernemer en opdrachtgever krijgen via deze route zekerheid als zij aan alle voorwaarden van beide toetsen voldoen en ook echt zo werken. Anders blijft beoordeling volgens de bestaande regels mogelijk. De ondernemer is dus niet automatisch werknemer.
Zzp’ers vrezen dat de nieuwe route een harde inhuureis wordt. Meer zekerheid moet het voor opdrachtgevers makkelijker maken om zzp’ers in te huren. Toch verwacht slechts 25 procent dat dit wetsvoorstel daarbij helpt. 48 procent verwacht niet dat opdrachtgevers er makkelijker door gaan inhuren. In de toelichtingen klinkt vooral de zorg dat opdrachtgevers straks alleen nog willen samenwerken met zelfstandigen die aan de nieuwe toetsen voldoen.
Twee routes?
Casper Zwart, onderzoeker bij Knab, zegt: ‘Op papier houdt het kabinet twee routes open. Maar in de reacties vrezen zzp’ers dat opdrachtgevers straks alleen de nieuwe route accepteren. Denk aan ict’ers die lang aan één groot project werken en moeilijk drie opdrachtgevers kunnen halen. Als opdrachtgevers die eis toch stellen, helpt het deze ondernemers weinig dat de bestaande beoordeling juridisch mogelijk blijft. Een vrijwillige route naar zekerheid kan zo in de praktijk een harde inhuureis worden.’
Knab peilde de mening van zzp’ers. Zij deden vrijwillig mee via Knab-kanalen en kregen vooraf een korte uitleg van het wetsvoorstel. De nieuwe mogelijkheid gaat op zijn vroegst begin 2028 in. Zelfstandigen die niet aan de criteria kunnen of willen voldoen, zijn aangewezen op de regels die nu al gelden.
De eis van 3 opdrachtgevers is zelfs bij een langdurig project als projectmanager prima in te vullen, als zelfstandige hield ik wel meer ballen in de lucht omdat je niet bij elk project een volle werkweek bezig bent met de problemen van één project. Het probleem van schijnzelfstandigheid gaat tenslotte om ondernemers die de temperatuur van het water prettig vinden maar niet willen meebetalen aan de stookkosten. De inhuur van specialistische kennis of een flexibele arbeidsschil via de constructie van fiscale vrijstelling lijkt me dan ook een terechte wetswijziging.
De ‘zelfstandige’ projectmanager is een opportunist als ik kijk naar hiërarchie, u vraagt en wij draaien gaat om een arbeidsrelatie met een duidelijke commandostructuur waarin de huurling meer met zijn eigen belangen bezig is. Hetzelfde geldt voor de inhuur die het einde van project uitstelt omdat er nog geen andere opdrachtgever is om de rekening te betalen. Het kabinet moet de kalkoen niet vragen wat het kerstdiner moet worden maar de poelier, pluk de vogel die in de paddenpoel zwemt.