OPINIE – De schrikkelseconde verdwijnt. Wat op het eerste gezicht een opmerkelijk besluit van internationale tijdexperts lijkt, vertelt een veel groter verhaal over de kwetsbaarheid van onze digitale samenleving. Een extra seconde, ooit ingevoerd om onze klokken gelijk te laten lopen met de draaiing van de aarde, kan tegenwoordig complete digitale systemen verstoren. Het is een treffend voorbeeld van hoe afhankelijk onze samenleving is geworden van technische voorzieningen die we nauwelijks opmerken. Betrouwbare tijd is er daar één van.
Onze digitale economie draait op een wereldwijd netwerk van onderling verbonden systemen. Financiële transacties, logistieke processen, communicatienetwerken en talloze andere diensten zijn afhankelijk van infrastructuren die voortdurend informatie uitwisselen. Daarvoor is niet alleen betrouwbare connectiviteit nodig, maar ook een gedeeld begrip van tijd.
Toen één seconde honderden vluchten vertraagde
Dat de gevolgen van een kleine afwijking in de tijdverwerking aanzienlijk kunnen zijn, bleek al in 2012. Bij de invoering van een schrikkelseconde ontstond een softwareprobleem waardoor het internationale reserverings- en inchecksysteem van Amadeus werd verstoord. Luchtvaartmaatschappijen zoals Qantas werden getroffen. Medewerkers moesten terugvallen op handmatige procedures en meer dan 400 vluchten liepen vertraging op. Ook grote onlineplatforms als Reddit en LinkedIn ondervonden problemen.
Eén extra seconde was voldoende om digitale processen die dagelijks door miljoenen mensen worden gebruikt te ontregelen. Het incident illustreert hoe een ogenschijnlijk klein technisch detail grote gevolgen kan hebben wanneer systemen op wereldwijde schaal met elkaar verbonden zijn. Het probleem lag destijds in de manier waarop software de extra seconde verwerkte. Maar het legt een breder vraagstuk bloot: hoe afhankelijk zijn organisaties van de betrouwbaarheid van de onderliggende technische voorzieningen?
Bedrijfscontinuïteit vraagt om betrouwbare fundamenten
Bij bedrijfscontinuïteit denken we doorgaans aan redundante verbindingen, back-upvoorzieningen en herstelplannen. Maar continuïteit vraagt ook om betrouwbare technische standaarden en gedeelde voorzieningen die ervoor zorgen dat verschillende systemen probleemloos kunnen samenwerken.
Tijdsynchronisatie is zo’n voorziening. Vrijwel onzichtbaar zolang alles goed functioneert, maar essentieel zodra er iets misgaat. Systemen moeten kunnen vaststellen wanneer informatie is verzonden, ontvangen of verwerkt. Wanneer hun klokken niet synchroon lopen, kunnen gebeurtenissen in de verkeerde volgorde lijken te hebben plaatsgevonden. Dat bemoeilijkt het reconstrueren van transacties en het achterhalen van de oorzaak van storingen.
Het belang hiervan neemt toe naarmate organisaties afhankelijker worden van digitale ketens. Een storing beperkt zich immers zelden tot één systeem. Organisaties zijn verbonden met leveranciers, klanten, cloudplatforms en andere infrastructuurpartijen. Juist in die onderlinge afhankelijkheden schuilt een belangrijk vraagstuk voor digitale weerbaarheid.
Van technische tijdregistratie naar aantoonbare weerbaarheid
Betrouwbare tijd krijgt bovendien een steeds belangrijkere rol in de verantwoording die organisaties moeten afleggen over hun digitale processen. Europese regelgeving zoals NIS2 legt meer nadruk op risicobeheersing, continuïteit en het kunnen aantonen van genomen maatregelen. In specifieke Europese uitvoeringsregels onder NIS2 wordt tijdsynchronisatie zelfs expliciet genoemd als onderdeel van de vereisten voor monitoring en logging.
Dat is begrijpelijk. Wanneer een organisatie wordt geconfronteerd met een storing of incident, moet zij kunnen reconstrueren welke gebeurtenissen hebben plaatsgevonden en in welke volgorde. Betrouwbare tijdstempels maken het mogelijk logbestanden van verschillende systemen met elkaar te vergelijken. Ze ondersteunen daarmee niet alleen technische analyses, maar ook audits, rapportages en verantwoording.
Tijdsynchronisatie is daarmee meer dan een technische configuratie. Het is een randvoorwaarde om grip te houden op digitale processen en de betrouwbaarheid daarvan aantoonbaar te maken.
Weerbaarheid zit ook in wat we niet zien
Bij AMS-IX zien we dagelijks hoe sterk onze digitale samenleving afhankelijk is van de samenwerking tussen netwerken en infrastructuurpartijen. Het internet functioneert dankzij een wereldwijd ecosysteem van onafhankelijke partijen, technische afspraken en gedeelde standaarden.
Die samenwerking vormt een belangrijk fundament onder een open, betrouwbare en weerbare digitale samenleving. Maar digitale weerbaarheid gaat verder dan de beschikbaarheid van verbindingen alleen. Ook de minder zichtbare afhankelijkheden verdienen aandacht. Van energievoorziening en technische standaarden tot de betrouwbare tijd waarop digitale systemen hun processen baseren.
Het besluit om de schrikkelseconde af te schaffen lijkt misschien een detail in de geschiedenis van de tijdmeting. In werkelijkheid onderstreept het hoe zorgvuldig we moeten omgaan met de fundamenten van onze digitale samenleving.
Want een weerbare digitale samenleving vraagt niet alleen om betrouwbare verbindingen, maar ook om betrouwbare tijd.
Peter van Burgel, ceo AMS-IX
