Dat grote systemen het kunnen laten afweten, maakt Tsjernobyl dit jaar duidelijk. Maar ook in de automatisering stemmen grote systemen niet altijd tot tevredenheid.
Het is maandagochtend, 28 april. Een medewerker van een kerncentrale in Zweden merkt dat zijn schoenen radioactief zijn. Hierdoor gealarmeerd moeten alle zevenhonderd medewerkers van de centrale vervolgens worden doorgemeten; ze blijken allemaal radioactief. Een paar uur later blijkt bij een andere Zweedse kerncentrale iets soortgelijks aan de hand. Dat duidt erop dat er elders radioactief materiaal is weggelekt. Gezien de hoek waaruit – letterlijk – de wind waaide, ligt het voor de hand in Moskou te informeren of er in de Sovjet Unie wellicht een nucleair ongeluk is gebeurd. Maar Moskou weet van niets. Zegt Moskou.
Diezelfde avond laat de Russische staatstelevisie nochtans weten dat er zich in de kerncentrale van Tsjernobyl in de Oekraïne een ernstig ongeluk heeft voorgedaan en dat een van de reactoren beschadigd is. Over de hoeveelheid slachtoffers die het ongeluk gekost heeft, lopen de meningen zeer uiteen; Gorbatsjov spreekt over twee slachtoffers, terwijl UPI het aantal van tweeduizend noemt.
Pas een paar weken later volgen er wat uitgebreidere mededelingen over het gebeurde. Heel Europa is inmiddels in rep en roer. Allerwegen vraagt men zich af of de landbouwproducten nog eetbaar zijn, nu ze onder de nucleaire wolk hebben gelegen. De Nederlandse spinazie gaat tijdelijk in de ban en de koeien mogen vanaf 3 mei geen gras meer eten – althans niet zo maar van het weiland. Het graasverbod is een paar dagen later opgeheven, maar de melk wordt nog een tijdlang scherp in de gaten gehouden.
Ware toedracht
Pas na een aantal maanden wordt de ware toedracht van de ramp openbaar gemaakt. Het ongeluk blijkt zich te hebben voorgedaan tijdens een veiligheidsexperiment in de nacht van 25 op 26 april – een paar dagen dus voordat de eerste Zweed alarm sloeg. Toen in de aanloop tot het experiment het thermisch vermogen te laag bleef, trokken medewerkers meer dan het toegestane aantal regelstaven uit de reactorkern. Het vermogen nam nog steeds niet toe, maar desondanks ging men door met het experiment. En dat bleek achteraf heel onverstandig. Na nog wat fouten met de watertoevoer bleek de reactor ineens voor zichzelf te beginnen. Hij sloeg op hol; het thermisch vermogen liep ineens oncontroleerbaar op tot honderden malen het toegestane maximum. Er vormde zich een grote hoeveelheid stoom die onder extreem hoge druk kwam te staan. Leidingen begonnen te knappen en de explosie die volgde, tilde de 2000 ton zware deksel van het reactorvat. Een tweede explosie sloeg vervolgens een gat in het reactorgebouw. Brand in de grafietblokken in de reactor joeg enige tonnen radioactief materiaal hoog de lucht in.
Hoeveel slachtoffers de ramp uiteindelijk heeft gemaakt, zal onduidelijk blijven. Volgens de Sovjet-autoriteiten zijn er onder het personeel van de centrale en de reddingswerkers van het eerste uur dertig doden gevallen. Onder de burgerbevolking zouden geen slachtoffers zijn gevallen.
De Nederlandse regering laat de volksvertegenwoordiging weten in de ramp geen aanleiding te zien terug te komen op haar voornemen naast de kerncentrales van Borssele en Dodewaard nog twee nieuwe kerncentrales te bouwen.
Ontevreden
Dat grote systemen het nogal eens laten afweten, heeft Tsjernobyl wel duidelijk gemaakt. Maar ook in de automatisering stemmen grote systemen niet altijd tot tevredenheid. Eind maart doet Computable verslag van een onderzoek dat is uitgevoerd onder gebruikers van grote computersystemen. Er blijkt daar heel wat te worden afgemopperd. Er is één lichtpuntje: ‘De gemiddelde gebruiker toont zich het meest tevreden over zaken als advies, planning en documentatie.’ Maar helaas: ‘De zaken die rekencentrummanagers in de serviceverlening als redelijk bevredigend aanmerken, staan vrijwel allemaal erg laag op hun prioriteitenlijst op servicegebied.’
En hoe ontevreden is men dan? ‘Ruim de helft (51 procent) van de gebruikers vindt de service aan apparatuur beneden de maat.’ En ’ten aanzien van het programmatuuronderhoud is het percentage ontevreden gebruikers zelfs nog één procent hoger dan bij de apparatuur’.
Tegelijkertijd schroeven de gebruikers hun verwachtingen nog eens extra hoog op. De industrie moet dat maar zien bij te benen, want ‘wanneer de terecht of ten onrechte verwachte verbeteringen uitblijven, zouden de gebruikers [..] wel eens heel onwillig kunnen worden ten aanzien van prijsverhogingen die voorheen meestal zonder veel morren werden aanvaard’.
Desinteresse
Drs. J.K.T. Postma is ook ontevreden. Postma is directeur-generaal van de Rijksbegroting en spreekt in april op een door Siemens georganiseerd congres. Postma is ontevreden over het topkader bij de overheid. Want dat ‘onttrekt zich aan zijn verantwoordelijkheid voor de apparaatszorg’. ‘Een van de meest in het oog lopende knelpunten bij overheidsautomatisering is zonder meer gebrek aan kennis en belangstelling bij het algemene management,’ zegt Postma. En dat leidt er vervolgens toe dat ’technici aan het informatiebeleid richting geven, waardoor de samenhang tussen beleid, organisatie en techniek niet meer te vinden is’.
En dat had Postma natuurlijk wel goed gezien.
Tevreden gebruiker
Misschien mag 1986 wel het Jaar van de PC/AT heten. Deze personal computer, gebouwd rond de 80286-processor van Intel, doet het akelig goed op de markt. Zo goed, dat iedereen hem wil namaken – en dat ook doet. De Comdex staat dit voorjaar dan ook voor een groot deel in het teken van de PC/AT-klonen. Iedereen doet mee: Televideo (TeleCat 286), Panasonic (The Business Partner 286), Sharp (PC-7500) en NEC (Advanced Personal Computer lV) – om er maar een paar te noemen.
De gebruiker kijkt tevreden toe, want die begrijpt maar al te goed dat zoveel hengelaars in één vijver de prijzen alleen maar zullen drukken.
Nieuw op de Comdex is overigens de 3,5 inch floppy-disk. Nu IBM besloten heeft definitief met dit formaat door te gaan, rollen de fabrikanten van informatiedragers en schijfeenheden over elkaar heen om nieuwe 3,5 inch-producten op de markt te brengen.
En de gebruiker wordt al tevredener.
