Moet onverantwoord gokken met spaargeld legaal blijven? De kredietcrisis toont aan wat de risico’s zijn. Risico’s die we ons liever niet permitteren. Je hoeft geen ziener te zijn om te voorspellen dat onverantwoord gedrag in de toekomst verboden zal worden. En wat voor onverantwoord gedrag in de financiële wereld geldt, geldt voor andere vormen van onverantwoord gedrag toch evenzeer?
Hebben burgers die vinden dat onverantwoorde productie strafbaar moet zijn een punt? Om deze vraag te beantwoorden zijn drie vragen van belang:
– Wanneer produceer je verantwoord?
– Wat zijn de gevolgen van onverantwoorde productie?
– Is er onverantwoorde productie die strafbaar zou moeten zijn?
Verantwoording is de één de ander verschuldigd. De productie van de één heeft gevolgen voor de ander en voor die gevolgen moet verantwoording worden afgelegd. Als je kleding koopt waarvan je weet dat die door kinderen gemaakt is, dan ben je daarvoor medeverantwoordelijk. Maar wat geldt voor de handelaar in kleding die bij inkoop 'wijselijk' niet vraagt hoe de kleding tot stand is gekomen? Dit is een voorbeeld van bewust onverantwoord handelen. Samengevat: als je de gevolgen van jouw productie voor anderen transparant maakt, produceer je verantwoord.
Wat zijn de gevolgen van onverantwoorde productie? Verantwoorde productie begint met de vraag 'Voor wie heeft ons handelen hier, daar, nu en later (mogelijke) gevolgen?'. In alle situaties waarin deze vraag niet beantwoord is, is sprake van onverantwoord handelen. Gevolg is dat diegene die de risico's van dit handelen draagt hiervan niet op de hoogte is. Als diegene zich niet bewust is van deze risico's kan deze er ook geen rekening mee houden. Zo zullen ouders zich met recht belazerd voelen als het speelgoed van hun kinderen kankerverwekkend blijkt te zijn. Dus onverantwoorde productie leidt tot risico's voor een ander waar deze zich niet tegen kan wapenen.
Welke onverantwoorde productie zou strafbaar moeten zijn? Lang niet alle handelingen zijn vooraf in hun volledige impact te doorzien. Vaak is het moeilijk in te schatten wie gevolgen zullen ondervinden, of deze positief of negatief zijn en hoe groot deze zullen zijn. Wat wel kan is een soort van worst case inschatting maken. Vervolgens is de vraag of impact en risico zodanig zijn dat je mag verwachten dat de ander hiervan op de hoogte gesteld wil worden. Leven is risico en we willen niet over ieder risico lastig gevallen worden. De financiële crisis zou niet op deze manier hebben kunnen ontstaan als het strafbaar was geweest om de risico's van beleggingen van de bank onvoldoende inzichtelijk te maken voor spaarders of in laatste instantie de overheid. Concluderend: onverantwoorde productie waarvan je kunt vermoeden dat de ander zich hiertegen zou willen wapenen, zou strafbaar moeten zijn.
Zal verantwoord en transparant handelen in de toekomst de norm zijn? De ontwikkeling richting verantwoord en transparanter handelen is helemaal niet nieuw. In de voedselindustrie moet de supermarkt al jaren aan kunnen geven waar een stukje vlees vandaan komt. FSC-hout is een voorbeeld van houtproductie waarvoor de hele verantwoordingsketen in beeld is. Ook de vele ISO-kwaliteitssysteemimplementaties beogen niets anders dan het organiseren, inrichten en tonen van verantwoord handelen. De maatschappelijke tolerantie voor ondoorzichtig handelen neemt steeds verder af. Waar nodig zal onverantwoord handelen in de toekomst via het strafrecht kunnen worden aangepakt, maar veel vaker zullen het de consumenten zijn die van de geboden transparantie gebruikmaken om tot betere keuzes te komen. Burgers die vinden dat onverantwoorde productie strafbaar moet zijn, hebben zeer zeker een punt.
Het aardige van verantwoord handelen is dat het uiteindelijk een hogere winstgevendheid oplevert. Organisaties die bepalen wie gevolgen ondervinden van hun handelen en zich hierover transparant kunnen verantwoorden, leveren een hogere waarde. Daar waar organisaties deze hogere waarde voor hun belanghebbenden op eenvoudige wijze transparant weten te maken, ontstaat potentieel voor direct concurrentievoordeel. Op de lange termijn verhogen verantwoorde organisaties de overlevingskansen omdat ze zich beter hebben voorbereid op de toekomst. Voorwaar een duurzaam resultaat en een resultaat waar uiteindelijk iedereen baat bij heeft.
