De Overstap, deel 2
In deze aflevering van de rubriek over digitale soevereiniteit: Franse middelbare scholen op Europese cloud, NLNet Labs van Github naar Codeberg, office.eu wil kantoorpakket toesnijden op branches, Teams in tijden van NIS2 plus tips en trics voor thuis.
Terwijl Europa worstelt met de afhankelijkheid van Amerikaanse techreuzen, toont de Franse regio Île-de-France hoe een digitale migratie naar soevereine oplossingen in de praktijk werkt. Sinds september 2024 maken bijna 550.000 middelbare scholieren, leraren en medewerkers gebruik van Monlycée, een digitaal leerplatform gebaseerd op de open source collaboration-software van NextCloud.
Digitale soevereiniteit is hot. Maar hoe gaan we die overstap van big tech naar Europese oplossingen aanpakken? In de rubriek De Overstap gidst de doorgewinterde ict-journalist Robbert Hoeffnagel de ict-pro en -beslisser naar alternatieve zakelijke oplossingen.
De keuze voor deze Duitse technologie, geïmplementeerd door het Franse Leviia, is een bewust afscheid van Microsoft-diensten. ‘We wilden ons losmaken van Amerikaanse bouwstenen’, vertelde Bernard Giry, plaatsvervangend directeur-generaal voor digitale transformatie bij de regio Île-de-France, in een interview met de Franse website Republik IT.
De schoolregio Île-de-France, met een jaarlijks budget van vijf miljard euro en 11.000 medewerkers, beheert 470 openbare scholen. Voor de digitale leeromgeving kozen zij voor een hybride aanpak: de e-mail wordt verzorgd door Worldline (met redundante hosting in Noord-Frankrijk en de Auvergne), terwijl Leviia – een relatief klein Frans softwarebedrijf – NextCloud inzet voor bestandsdeling en samenwerking. ‘We willen een soevereine, open source-oplossing die we zelf kunnen beheren’, legt Giry uit. De data wordt gehost door Free Pro, waardoor alle gegevens binnen Europa blijven.
De overstap was niet zonder uitdagingen. Zo eisten leraren opmerkelijk genoeg naast LibreOffice ook Microsoft Office ‘omdat leerlingen die software later in bedrijven zouden tegenkomen’. Toch blijft het doel duidelijk: ‘We willen niet langer zo afhankelijk zijn van de Amerikanen’, benadrukte Giry. De migratie van een half miljoen gebruikers is inmiddels afgerond, met verdere uitbreidingen op de planning.
De Franse overheid zet sowieso breed in op digitale soevereiniteit. Zo schrapt ze Zoom en Microsoft Teams en vervangt deze door Visio, een open source-alternatief. Ook andere Franse regio’s en steden, zoals Lyon, Grenoble en Chamonix, volgen het voorbeeld van Île-de-France. Een aanpak die in schril contrast staat met wat we in Nederland tegenkomen. Hier zijn Office 365 en Google Workspace nog altijd heer-en-meester in onderwijsland.
Giry benadrukt dat een volledige breuk met Microsoft niet van de ene op de andere dag kan. ‘We moeten stap-voor-stap werken. In ons geval is betrouwbaarheid cruciaal: alles moet 365 dagen per jaar functioneren.’ Voor de interne it van de regio blijft Office 365 voorlopig in gebruik, maar een herziening staat gepland voor 2028.
NLNet Labs vertrekt bij Github
Eerder al gaf ik in deze rubriek aan dat Github (onderdeel van Microsoft) een zeer overheersende positie heeft als het gaat om het hosten van softwareprojecten. NLNet Labs, een organisatie die zich bezig houdt met het ontwikkelen van open source-software en internetstandaarden, heeft de laatste tijd goed nagedacht over de plek waar zij hun code hosten. ‘Momenteel maken we gebruik van Github voor het hosten en publiceren van onze code, evenals voor het draaien van onze continue integratie (CI). Al enige tijd overwegen we echter om hiervan af te stappen’, schrijft de organisatie in een recent verstuurde nieuwsbrief. Dat heeft geleid tot een keuze voor Codeberg.
Als non profit-organisatie sluit Codeberg veel beter aan bij wat de missie is van NLNet Labs, schrijft de organisatie. ‘Daarnaast voelen we ons, vanuit geopolitiek oogpunt, prettiger bij het hosten van onze code binnen de Europese Unie. Bovendien maken we ons zorgen over de sterke opmars van taalmodellen (llm’s) in ons dagelijks werk en willen we liever zelf beslissingen nemen.’
De komende tijd zullen de projecten van NLNet Labs stapsgewijs naar dit platform worden verplaatst. ‘Dit zal een gecoördineerd (en enigszins geleidelijk) proces zijn, zodat we kunnen zorgen dat de migratie soepel verloopt. Op korte termijn zullen we Github-mirrors beschikbaar stellen voor iedereen die afhankelijk is van die URL’s. Het eerste project is al gemigreerd: Roto is nu te vinden op Codeberg.’ Roto is overigens een embedded scripting taal voor Rust.
De grootste uitdaging bij deze overstap is het overzetten van de CI, aldus NLNet Labs. Door de donatie van een server kan men nu zelf Forgejo Actions (workflow files) en Woodpecker (een CI/CD engine) draaien. ‘Zo kunnen we al onze CI-processen uitvoeren zonder de CI-runners van Codeberg te overbelasten.’
office.eu richt zich op MKB
Nee, office.eu is geen poging van Microsoft of een partner van dit concern om Office 365 te verpakken als digitaal soevereine oplossing. Wat het wel is? Een nieuwe en op open source-technologie gebaseerde kantooromgeving van een in Den Haag gevestigde startup met Europese ambities.
‘We hosten in Duitsland en gebruiken open source-oplossingen als basis om een zo intuïtief mogelijke kantooromgeving voor met name kleinere bedrijven en organisaties aan te bieden’, vertelt Maarten Roelfs, een van de oprichters. ‘Waar veel open source-projecten nog wel eens last van hebben, is een overdaad aan keuzes. Daar zitten de meeste kleinere ondernemers helemaal niet op te wachten. Die willen gewoon it die werkt en dan graag zo intuïtief mogelijk. Daarom zetten wij doelbewust heel veel functies uit. Als de klant verder in het adoptieproces is en er nieuwe wensen komen, kunnen we in overleg altijd extra functies weer aan zetten.’
Interessant is dat office.eu ook nadrukkelijk kijkt naar mogelijkheden om op open source gebaseerde kantoorsoftware te combineren met branchegerichte functionaliteit. ‘We willen graag met ontwikkelaars van branchepakketten samenwerken. Die staan daar zeker voor open, want we merken dat veel van dit soort bedrijven nauwelijks meer marge kunen maken op de wederverkoop van Microsoft-oplossingen. Maar zij hebben wel de contacten binnen specifieke branches en beschikken over zeer relevante kennis van die branches – of het nu gaat om installateurs, fysiotherapeuten of transportbedrijven, noem maar op. Open source-kantoorsoftware in combinatie met hun branche-oplossing biedt serieuze kansen om het mkb naar digitaal soevereine cloudomgevingen te helpen.’
Zoek Europese alternatieven
Op zoek naar alternatieven voor hyperscaleroplossingen? Neem eens een kijkje bij European Tech Map. Hier is een – je zou bijna zeggen – Google-achtige zoekmachine te vinden om in de EU ontwikkelde applicaties en infrastructuuroplossingen te doorzoeken en te bekijken. Er zijn namelijk veel meer hoogwaardige Europese alternatieven dan we ons vaak realiseren. De stand staat bij deze portal inmiddels op ruim 1850 Europese IT-bedrijven uit 37 landen die oplossingen aanbieden in 87 categorieën.
NIS2 en rode vlaggen
Ik spreek nogal wat bedrijven. Vaak via video calls. Dan gaan na enige tijd toch wat dingen opvallen. Discussies over digtale soevereiniteit worden dan vaak gevoerd via … jawel: Teams. Zoom is vaak niet toegestaan ‘want dat wil eerst dingen installeren en dat mag niet van IT’. Tools als Jitsi Meet kent al helemaal niemand.
Vaak zijn de bedrijven die ik spreek onderdeel van wat wel de kritieke infrastructuur van Nederland wordt genoemd. Die vallen dus onder de Cyberbeveiligingswet ofwel NIS2. ‘Maar’, zo vraag ik aan het einde van dit soort calls eigenlijk steevast: ‘hoe zit het dan met jullie afhankelijkheid van niet-Europese hyperscalers? Moeten jullie dat op basis van NIS2 niet aanmerken als risicofactor?’ Meestal is het dan even stil, maar vaak volgt dan al snel een glimlach: ‘Ja. dat weten we. We werken er aan.’
Dat klinkt als een dooddoener, maar dat is het vaak toch niet. Soms zijn de directies van deze organisaties wel degelijk van dit risico op de hoogte en heeft men reeds opdracht gegeven om alternatieven te ontwikkelen. Maar dat kost tijd. In andere gevallen is de glimlach wat meewarig. En volgt er als commentaar: ‘We hebben de directie hierover geïnformeerd, maar zij geloven de verhalen van de hyperscalers dat zij Europese soevereine alternatieven beschikbaar hebben. Ook maken directies nog wel eens opmerkingen als: zorg dat onze data versleuteld en veilig is, dan kunnen we altijd bij onze eigen gegevens. Zonder dat men zich realiseert dat er in het ergste geval helemaal geen technische infrastructuur meer is om bij die versleutelde data te komen’.
Mijn conclusie tot nu toe? Het spreekwoordelijke kwartje begint bij steeds meer organisaties te vallen, maar we zijn er nog lang niet. En menig directie en it-afdeling schrikt van de enorme klus die geklaard moet worden. En toch zal het moeten – willen zij zich tenminste aan de wet houden.
Tips voor een persoonlijke migratie
Ook privé moeten we natuurlijk stappen maken. Dat is prima te doen, voor wie de weg weet. Een paar tips:
- Voor wie privé weg wil bij Office 365 maar toch graag online teksten en spreadsheets gebruikt: Libre Office heeft het in 2022 gestaakte project rond een online-versie van dit officepakket opnieuw opgestart. Er is helaas nog geen datum voor de lancering. Een prima alternatief is Collabora Online.
- Op zoek naar een open source-oplossing om jouw eigen digitale boekenverzameling te beheren? Kijk eens naar Kavita.
- Goed nieuws voor iedereen die liever geen iPhone of Android telefoon meer gebruikt. Motorola gaat nauw samenwerken met GrapheneOS voor een zeer privacygerichte telefoon. En op LinkedIn deed Rik Viergever, Chief Operating Officer van Murena, de firma achter het Europese e/OS besturingssysteem voor smart phones, onlangs een oproep aan Europese banken en andere geïntereseerden om te zorgen dat bankapps zo snel mogelijk vlekkeloos draaien op e/OS. Dat is een belangrijke ontwikkeling. Op ieder forum over alternatieven voor iOS en Android lees je namelijk steevast de bezorgde vraag: maar draait mijn banking app wel op e/OS, Sailfish enz.? Werk aan de winkel dus voor de Europese banken.
