De Nationale Investeringsinstelling (NII) kan in 2028 van start gaan met een kernkapitaal van ongeveer 6,6 miljard euro. Digitalisering & ai behoort tot de vier domeinen waarop de NII zich gaat richten. Het kabinet heeft afgelopen vrijdag hiertoe het startschot gegeven.
Besloten is om 3,3 miljard euro aan nieuw startkapitaal in de nieuwe instelling te steken. Dit geld komt uit de opbrengsten van de verkoop van TenneT Duitsland. Daarnaast brengen Invest-NL en Invest International, die in de NII opgaan, hun kapitaal mee.
De ambitie is om met dit stevige ‘startgeld’ meer privaat, institutioneel en Europees kapitaal te mobiliseren. Als private partijen zoals venture capital, banken, pensioenfondsen, verzekeraars, particuliere investeerders en Europese instellingen meefinancieren, kan een veelvoud aan kapitaal beschikbaar komen.
Intentieverklaring
Voor het slagen van de NII is het een randvoorwaarde dat goed met de private sector wordt samengewerkt. Na overleg met het kabinet hebben private partijen een intentieverklaring ondertekend waarin zij steun voor de NII uitspreken. Zo komt er een totale investeringsomvang van circa dertig miljard euro in beeld.
De NII investeert op verschillende manieren in bedrijven en projecten, via eigen vermogen (equity), leningen, garanties en fondsinvesteringen. De instelling gaat niet investeren wanneer er geen geloofwaardige business case is, maar wel wanneer er te weinig kapitaal beschikbaar is op het moment van investeren. Dit kan bijvoorbeeld komen door een te hoog risicoprofiel of lange terugverdientijden.
Jonge techbedrijven
De NII richt zich met name op het aanbod van durfkapitaal aan jonge techbedrijven die na een succesvolle start willen doorgroeien. Juist voor die latere fases waarin geld nodig is voor bijvoorbeeld de verdere ontwikkeling, grootschalige productie of internationale expansie, heerst schaarste aan risicokapitaal. Hierdoor stokt de doorgroei van start- en scale-ups in Nederland.
Veel succesvolle tech-ondernemers wijken daarom uit naar de VS waar dit soort kapitaal wel in ruime mate aanwezig is. Als deze scale-ups Nederland de rug toekeren, tast dat het verdienvermogen aan. Wanneer de NII voor nationale financiering zorgt, kunnen geniale Nederlandse ideeën uitgroeien tot Nederlandse groeimotoren.
Geen keurslijf
De NII richt zich behalve op digitalisering & ai ook op veiligheid & weerbaarheid, energie- & klimaattechniek en life sciences & biotechnologie. Deze focus is geen keurslijf: de NII blijft flexibel om in te spelen op andere sectoren die voor Nederland van belang zijn. Maar het kabinet maakt wel bewust scherpe keuzes in de focus van de NII: een instelling die alle problemen van Nederland moet oplossen, lost uiteindelijk geen enkel probleem goed op.
De NII neemt onafhankelijk en zelfstandig investeringsbeslissingen. Deze afstand is essentieel voor zakelijke, niet-politieke besluitvorming, zo schrijft minister Eelco Heinen (Financiën) aan de Tweede Kamer.
Samen met het Nadi (Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie) en het Nationaal Groeifonds is nu een stevige basis gelegd voor nieuw verdienvermogen. Daarbij zijn veel aanbevelingen overgenomen van de Commissie Wennink. Het kabinet zal waarborgen dat Invest-NL en Invest International in de aanloop naar de oprichting van de NII niet in investeringscapaciteit tekortkomen, zo antwoordt minister Heleen Herbert (EZK) op vragen van het BBB-kamerlid Henk Vermeer. Er valt dus geen gat.
Reactie Wennink
Voormalig ASML-topman Peter Wennink reageert positief op de lancering van de NII. ‘Dit is een belangrijk moment. Kapitaal is een belangrijke randvoorwaarde voor ons toekomstig verdienvermogen die de overheid moet invullen en met de NII zet het kabinet daarin een wezenlijke stap. De financiële sector wacht niet tot alles geregeld is, maar schaart zich er direct achter. Dat verdient grote waardering. Het is verstandig dat het kabinet de deur openhoudt voor vreemd vermogen met een staatsgarantie. Zo kan de NII meegroeien, want als de goede proposities er zijn, moet het kapitaal er ook zijn. Daar hangt onze toekomstige welvaart van af.’
Johan Cruijff heeft nooit een zak geld zien voetballen. Want met €6,6 miljard koop je machines, gebouwen en aandelen maar geen talent. Kijk naar ASML waar driekwart van de kennis komt van internationale medewerkers die geen Nederlands spreken. Digitalisering is leuk maar zoals je in geouwehoer niet kunt wonen bouwen de huizen zich niet vanzelf want al dat talent moet uiteindelijk ook gehuisvest worden.
Een nieuw verdienvermogen zonder een maatschappelijk ecosysteem gaat uiteindelijk om de leefbaarheid want welvaart is meer dan kapitaal. Het Haagse kaartenhuis is hierdoor een rare realiteit want kapitaal kan geen kapitaal maken zoals Marx leert.
De werkelijke productiefactor die waarde creëert gaat tenslotte om het talent binnen een maatschappelijk ecosysteem. De dragende pijlers hierin zijn de mensen die leven in een fysieke wereld in plaats van een digitale bubbel.