Defensie gaat een extra veilige, eigen cloudomgeving gebruiken voor zijn SAP-software. Dit is een speciaal afgeschermd digitaal systeem dat losstaat van de reguliere, openbare systemen van technologiebedrijf SAP. De eerste reacties zijn echter kritisch.
Staatssecretaris Derk Boswijk (Defensie) meldt dit in een brief aan de Tweede Kamer. Met het Duitse SAP is een overeenkomst gesloten voor de ontwikkeling en exploitatie van wat hij een ‘soevereine cloud’ noemt. De eerste reacties zijn echter niet onverdeeld positief. Tech-watcher Bert Hubert vindt dat allerminst van een soevereine cloud kan worden gesproken. Zijn kritiek richt zich op de vraag of er wel écht sprake is van digitale autonomie. Ook andere experts en critici plaatsen vraagtekens achter de deal met SAP.
SAP heeft een sleutelfunctie in het Nederlandse leger. Via zijn erp-software lopen de bedrijfsprocessen materieel en logistiek, financiën, organisatie en operaties. Daar komt binnenkort ook een persoonlijke omgeving voor het Defensie-personeel bij. Volgens Boswijk houdt het leger zelf de volledige controle over deze vitale gegevens. ‘Op naar een cloud waar we zelf de regie over hebben’, roept hij trots.
Europese leverancier is niet automatisch soeverein
Volgens Hubert heeft SAP dusdanig grote activiteiten, belangen en aandeelhouders in de Verenigde Staten dat het bedrijf gegarandeerd onder alle Amerikaanse afluister- en sanctiewetgeving valt. Een statutair Europese leverancier kan toch geheel onder de invloedssfeer van de regering in Washington verkeren, zegt hij.
Data-inzage door Amerikaanse inlichtingendiensten is hierdoor niet uit te sluiten. Hubert wijst hierbij op onderzoek door advocatenkantoor Greenberg Traurig naar de invloed van extraterritoriale wetgeving – van buíten Europa – op de beveiliging van dataverwerkingen ín Europa (bij Europese digitale dienstverleners).
Amerikaanse invloed blijft boven Defensie-cloud hangen
Aangezien SAP het beheer, het technisch onderhoud en de updates doet, blijft de Defensie-cloud in de ogen van critici als Hubert juridisch nog steeds kwetsbaar voor Amerikaanse claims. Een private cloud kan soeverein zijn, maar is dat niet automatisch. Een leverancier kan een private cloud aanbieden die technisch goed is beveiligd, maar juridisch nog steeds kwetsbaar is voor Amerikaanse claims.
Nu werkt de krijgsmacht met klassieke SAP-bedrijfssoftware in een on-premises SAP-omgeving. Maar het Duitse bedrijf stopt op termijn met de ondersteuning van de bestaande software, waardoor verder gebruik uit oogpunt van veiligheid onmogelijk wordt. Bovendien worden innovaties alleen via de cloud beschikbaar gesteld.
SAP dwingt klanten richting cloud
SAP wil dat alles zo veel mogelijk naar de cloud gaat. Ook andere klanten worden onder druk gezet om naar de cloud te verhuizen. Defensie kan het zich echter niet veroorloven zijn bedrijfskritische processen in de publieke cloud te zetten. Vandaar dat is gekozen voor een private cloud waarbij Defensie zelf volledige controle behoudt over wie er bij de systemen kan, hoe de inrichting is en de vrijheid heeft om de data te verplaatsen.
In de brief van Boswijk blijft onvermeld dat deze cloud eigenlijk de enige reële optie was die resteerde; een afgezonderde en gecontroleerde cloud-omgeving die exclusief door Defensie wordt gebruikt. Deze ‘soevereine’ cloud past binnen zijn multi-cloud strategie. Boswijk: ‘Door verschillende soorten cloudtechnologie te combineren, blijft Defensie bovendien flexibel en minder afhankelijk van één leverancier of infrastructuur.’
Migreren uit SAP makkelijker gezegd dan gedaan
De staatssecretaris erkent in de Kamerbrief dat de overstap de afhankelijkheid van SAP niet wegneemt. Defensie gebruikt de software al jaren voor kritieke processen, en blijft voor het beheer, de updates en de softwareontwikkeling volledig aangewezen op deze ene partij.
Critici betwijfelen of de beloofde ‘controle en flexibiliteit’ om data eventueel te verhuizen in de praktijk wel zo eenvoudig uitvoerbaar is. SAP-systemen staan er bekend om dat ze lastig zijn te migreren vanwege hun complexiteit. Dit geldt met name als zo’n systeem veel maatwerk en technische schuld kent. Dan wordt het risico op it-storingen of verdere vertragingen groter. Fouten tijdens de migratie kunnen in het ergste geval de operationele paraatheid beïnvloeden.
Waarom Defensie geen aanbesteding uitschreef
Het contract is door Defensie onderhands en rechtstreeks gegund aan SAP. Er is gebruikgemaakt van een wettelijke uitzonderingsprocedure voor defensie- en veiligheidsopdrachten. Dit betekent dat alternatieve (mogelijk volledig soevereine of lokale Europese) cloud- of softwareleveranciers geen kans hebben gehad om mee te dingen, wat ten koste gaat van de marktwerking en transparantie.
Wel moet hierbij worden aangetekend dat SAP de enige Europese leverancier van zakelijke software is die zo’n grote opdracht aan kan. SAP heeft bovendien veel ervaring op gebied van Defensie. Meerdere Navo-lidstaten hebben hun militaire organisatie rond SAP-systemen in de cloud opgebouwd. Ook de Duitse Bundeswehr heeft zijn systeemlandchap omgezet van klassieke SAP-bedrijfssoftware (SAP ECC) naar de cloudversie S/4HANA.
Bundeswehr worstelde met SAP-transitie
Dat ging overigens gepaard met aanzienlijke vertragingen. Het Duitse weekblad Der Spiegel zag rapporten van Defensie in, waaruit blijkt dat diverse obstakels de digitale transformatie vertraagden. Ook werd er geklaagd over de vele fouten in de software. ‘De foutloze overdracht van gegevens kan op dit moment niet betrouwbaar worden gegarandeerd,’ aldus het Duitse ministerie. De migratie werd vertraagd omdat sommige onderdelen van de software nog niet vlekkeloos werkten.
Overigens heeft de ondernemingsleiding van SAP tegenover het ministerie van Defensie een gebrek aan softwarekwaliteit toegegeven om de gemoederen te bedaren. Inmiddels zijn de problemen opgelost en loopt het nieuwe systeem goed.
Nieuwe cloud moet logistiek en operaties moderniseren
S/4Hana signaleert wanneer reserveonderdelen bijna op zijn, zodat tijdig kan worden bijbesteld. Dat helpt fouten te voorkomen en ondersteunt de operationele gereedheid van de strijdkrachten. Door informatie in realtime te verwerken, ontstaan bovendien nieuwe mogelijkheden voor analyses en simulaties.
Naast de ‘soevereine’ cloud voor SAP bouwen KPN, Thales en Google voor Defensie eveneens een zwaar beveiligde cloud. Daarin wil de krijgsmacht de meest gevoelige informatie opslaan. In het kader van het programma Grensverleggende IT (GrIT) wordt bovendien nog het Private Cloud Platform (PCP) ontwikkeld, een project dat ver achterloopt op de planning.
De zelfbeschikking wordt erg klein als een leverancier de keuzeruimte verkleind. Het artikel slaat namelijk een opmerkelijke stap over want SAP biedt HANA ook expliciet voor installatie en beheer op eigen infrastructuur aan. Daarmee verdient de bewering dat deze cloud de enige reële optie was onderzoek want welke functionele, commerciële of organisatorische voorwaarden maakten alternatieven onaantrekkelijk? Voor wat betreft de archieven van Computable is er nog zoiets als project SPEER want wat heeft Defensie uiteindelijk geleerd over het behouden van zeggenschap tegenover SAP?
De vraagtekens over Amerikaanse invloed krijgen veel aandacht terwijl een veel oudere afhankelijkheid van leveranciers als uitgangspunt wordt geaccepteerd. Want tot op heden vliegen we niet met Fokkers waardoor een groot deel van onze logistieke ketens in het westen liggen terwijl we naar het oosten willen. Daar zit een bestuurlijke spanning want jarenlang waren standaardisatie, integratie en internationale samenwerking binnen de NAVO argumenten om afhankelijkheden te accepteren. Nieuwe (geo)politiek van een Europees leger is mooi maar na jarenlange bezuinigingen op defensie komt de vraag van economische draagkracht als we kijken naar een verandering in de oorlogsvoering.
Europese militaire ambities vragen ook industriële capaciteit, voorraden, onderhoud en ruimte voor technologische vernieuwing. Laatste is niet onbelangrijk als een drone van enkele duizenden Euro’s een tank van miljoenen onbruikbaar maakt zoals we zien in Oekraïne. Of als we kijken naar de mobiliteit van het gevechtsveld door het vernietigen van vliegtuigen op duizend kilometer afstand van het front want hierin is de vraag wie de beweeglijkheid dicteert. Zo is Oekraïne erg afhankelijk Starlink waardoor dat volgens geldend oorlogsrecht een legitiem doel is om aan te vallen. Net zoals dat statische datacentra en energie installaties als legitieme doelen gezien worden door Kiev.
Offensief optreden kan een verdedigend doel dienen maar de politieke spanning ontstaat wanneer dat etiket de discussie over doelen, middelen en escalatie vervangt. Defensie klinkt hierdoor zo als 1984 toen we nog protesteerden tegen de kernwapens welke nog altijd onderdeel uitmaken van de schild & zwaard strategie van de NAVO. Misschien dat de generaals daarom eens moeten denken aan (Trojaans?) paard, schild & zwaard want de NAVO‑logica had geen antwoord op 9/11 terwijl de risico’s voor burgers toenemen als een civiele infrastructuur onderdeel wordt van de militaire want meer militaire slagkracht betekent niet meer veiligheid voor de burgers.