Een cyberaanval op een cloudgigant behoort tot de belangrijkste veiligheidsrisico’s. Dit is een van de meest waarschijnlijke scenario’s met potentieel grote gevolgen voor Nederland, blijkt uit de Rijksbrede Risicoanalyse Nationale Veiligheid 2026.
De Rijksbrede Risicoanalyse Nationale Veiligheid 2026 dient als basis voor de actualisatie van de Veiligheidsstrategie voor Nederland. De analyse, opgesteld door het Analistennetwerk Nationale Veiligheid (ANV) in opdracht van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV), brengt uiteenlopende dreigingen voor de nationale veiligheid in kaart. Daarbij wordt gekeken naar zowel de kans dat een gebeurtenis plaatsvindt als de mogelijke maatschappelijke impact.
Waar eerdere veiligheidsanalyses vooral gericht waren op traditionele dreigingen, verschuift de aandacht in 2026 nadrukkelijk naar de kwetsbaarheid van een sterk gedigitaliseerde samenleving.
Groei dreigingen
Het dreigingslandschap is de afgelopen vier jaar risicovoller geworden. Er is sprake van een veelvoud aan zowel moedwillige als niet-moedwillige en zowel interne als externe dreigingen. Daaruit voortvloeiende risico’s kunnen de nationale veiligheid aantasten.
Nederland wordt kwetsbaarder voor grootschalige cyberincidenten. Geopolitieke spanningen maken alles nog erger, terwijl de afhankelijkheid van buitenlandse technologiebedrijven alsmaar toeneemt.
Volgens de risicoanalyse wordt het Nederlandse veiligheidslandschap steeds sterker beïnvloed door vier ontwikkelingen: de gevolgen van klimaatverandering, snelle technologische vooruitgang, oplopende geopolitieke spanningen en structurele economische uitdagingen.
Digitale systemen
Vooral digitalisering speelt een steeds grotere rol. Volgens het rapport zijn digitale systemen inmiddels zo diep verweven met de samenleving dat het onderscheid tussen de fysieke en digitale wereld vervaagt. Daardoor kunnen cyberaanvallen niet alleen digitale schade veroorzaken, maar ook leiden tot ontwrichting van vitale maatschappelijke processen.
Een van de meest opvallende scenario’s in de risicoanalyse is een aanval op een groot cloudbedrijf waarvan Nederlandse overheden, bedrijven en burgers afhankelijk zijn. In dit fictieve, maar plausibele scenario voert een buitenlandse statelijke actor een zogenaamde supply chain-aanval uit waardoor een belangrijke cloudprovider uitvalt.
De gevolgen kunnen verstrekkend zijn. Organisaties verliezen tijdelijk toegang tot gegevens en systemen, terwijl gevoelige informatie tegelijkertijd in handen van aanvallers kan vallen. Omdat steeds meer software, data-opslag en it-diensten naar de cloud verhuizen, neemt volgens de onderzoekers ook de potentiële impact van dergelijke aanvallen toe.
Grote afhankelijkheid
Het rapport waarschuwt dat Nederland in toenemende mate afhankelijk wordt van een beperkt aantal grote, veelal Amerikaanse technologiebedrijven. Uitval of sabotage bij één leverancier kan daardoor gevolgen hebben voor onder meer betalingsverkeer, zorginstellingen, energievoorziening en overheidsdiensten
Ook nieuwe dreigingen komen nadrukkelijk in beeld. Zo wijst de analyse op kwetsbaarheden in satellietsystemen voor navigatie, communicatie en aardobservatie. Daarnaast kunnen cyberincidenten steeds vaker kettingreacties veroorzaken, waarbij een digitale verstoring leidt tot fysieke problemen in bijvoorbeeld de zorg, de logistiek of de drinkwatervoorziening. Denk aan een cyberincident bij een regionale energievoorziening; dat kan een aanzienlijk grote maatschappelijke impact hebben.
Rapport
‘Het versterken van digitale weerbaarheid, het verminderen van afhankelijkheden en het verder ontwikkelen van crisisplannen zijn daarom een noodzaak,’ luidt de conclusie van het themarapport Cyberdreigingen.
Dit rapport maakt deel uit van de eerder genoemde Rijksbrede Risicoanalyse Nationale Veiligheid. Het Analistennetwerk Nationale Veiligheid (ANV) bestaat uit mensen van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), TNO, Clingendael, SEO Economisch Onderzoek (SEO) en de geheime diensten AIVD en MIVD.
