Nederland kan economisch flink profiteren van kunstmatige intelligentie (ai). Dat stelt De Nederlandsche Bank (DNB). Maar het is cruciaal dat succesvolle innovaties de ruimte krijgen om te groeien.
Nederland heeft alles in huis om economisch voordeel te halen uit kunstmatige intelligentie. Maar de echte winst zit niet in de technologie zelf. Die ontstaat pas wanneer bedrijven erin slagen om ai breed en effectief toe te passen, werknemers daarin mee te nemen en succesvolle innovaties de ruimte te geven om door te groeien. Voorop staat het integreren van ai in werkprocessen. Nederland hoeft daarvoor niet zelf de meest geavanceerde ai-modellen te ontwikkelen.
Dat concludeert De Nederlandsche Bank (DNB) in een nieuw onderzoek naar de economische effecten van ai. Deze analyse onderzoekt welke voorwaarden bepalen of de technologische mogelijkheden van ai zich vertalen in hogere productiviteit en economische groei in Nederland.
Weinig bedrijven
De economie profiteert meer wanneer succesvolle bedrijven kunnen groeien en extra personeel en financiering kunnen aantrekken. Daarvoor moeten nieuwe bedrijven kunnen starten en bestaande bedrijven kunnen groeien, maar moeten bedrijven ook kunnen krimpen of stoppen wanneer zij onvoldoende succesvol zijn.
Eerder DNB-onderzoek laat zien dat in Nederland relatief weinig bedrijven worden opgericht en opgeheven. Ook worden personeel, machines en andere middelen niet altijd ingezet bij bedrijven waar dat het meeste oplevert.
Opschalen
Beleid moet voorkomen dat arbeid en kapitaal onnodig vast blijven zitten bij minder productieve activiteiten. Daarnaast is het van belang om succesvolle bedrijven te helpen sneller op te schalen. Productieve ondernemingen moeten ruimte krijgen om te groeien.
Dat vraagt onder meer om het kritisch bezien van regelingen die oprichting, groei, krimp of opheffing van bedrijven kunnen belemmeren. Daarbij gaat het onder meer om (fiscale) ondernemerschap-regelingen, toegang tot groeifinanciering en belemmeringen binnen de Europese interne markt.
Werk aan de winkel
Juist kleinere bedrijven kunnen baat hebben bij ai. Met behulp van software en clouddiensten krijgen zij toegang tot specialistische kennis die eerder kostbaar was, zonder dat zij zelf ai-modellen of een eigen technische infrastructuur hoeven te ontwikkelen. Om ai goed te gebruiken is er wel werk aan de winkel: ondernemers moeten geschikte toepassingen kiezen, medewerkers opleiden en werkprocessen aanpassen. Vooral kleinere bedrijven hebben daarvoor niet altijd voldoende tijd en kennis in huis.
De gevolgen voor werk hangen af van de inzet van ai door werkgevers en het aanpassingsvermogen van werkenden. Volgens DNB heeft ongeveer een kwart van de Nederlandse werkenden een beroep waarin ai bij ten minste de helft van de taken de uitvoering kan versnellen. Dit laat zien dat ai grote gevolgen kan hebben voor een aanzienlijk deel van de arbeidsmarkt.
Verschuiven
Tegelijk zegt deze blootstelling niet rechtstreeks iets over de gevolgen voor de werkgelegenheid. Ai kan behalve taken automatiseren ook ondersteuning bieden aan werkenden en hen productiever maken. Daardoor kan de inhoud van werk veranderen zonder dat de werkgelegenheid in de betreffende beroepen afneemt.
De vraag naar arbeid kan wel verschuiven en werkenden dwingen om van functie of sector te wisselen. Nederlandse werknemers wisselen regelmatig van werkgever en bedrijfstak, maar die mobiliteit verschilt tussen groepen en sectoren. Werkgevers, sociale partners en brancheorganisaties moeten werkenden daarom in staat stellen om ai productief te gebruiken en zich tijdig aan veranderend werk aan te passen. Vooral kleinere bedrijven kunnen profiteren van gezamenlijke voorzieningen voor ai-scholing.
