Wanneer u deze zomer tijdens een zwoele nacht naast uw lief in het gras ligt, dan kan het zijn dat u vallende sterren ziet. Het kan ook zijn dat zo’n ster een Iridium-satelliet is die opbrandt in de dampkring. Wanneer u lief dan zegt: "Kijk schat een vallende ster", dan is het wellicht verstandig om het daarbij te laten; een neerstortende satelliet is immers geen fraaie metafoor voor een romantische toekomst.
Het failliete Iridium-concern overweegt zijn satellieten voor mobiele telefonie te laten neerstorten. Maar dat is nog niet helemaal zeker. De New Yorkse investeringsbank Castle Harlan heeft namelijk een bod gedaan van 50 miljoen dollar op het netwerk van 66 satellieten en de bijbehorende grondstations. Dat is natuurlijk een koopje voor een systeem dat meer dan zes miljard dollar heeft gekost. Maar laten we eerlijk zijn, wat moet je dan ook met al dat rondvliegende tweedehands spul?
Iridium is, zoals u ongetwijfeld weet, een zwaar metaal waarbij 77 atomen rond de kern cirkelen. De ingenieurs die het plan uitwerkten kwamen tot deze naam omdat Motorola aanvankelijk 77 satellieten wilde lanceren. Uiteindelijk werden het er ‘slechts’ 66. Toch besloot men de naam Iridium te handhaven. Het element waarbij 66 elektronen om de kern cirkelen heet dysprosium. Zo’n naam doet meer denken aan een vreselijke huidziekte dan aan een betrouwbare telefonie.
Fantastisch
Iridium lijkt op het eind van de jaren tachtig een fantastisch plan. Een netwerk van low-earth orbiting satellieten dat mensen in staat stelt om altijd en overal – nou ja, niet als je onder een dikke boom staat – draadloos te bellen over de hele wereld. Wanneer in 1998 de Iridium-satellieten rondcirkelen, blijken niet meer dan 50.000 mensen en organisaties bereid drieduizend dollar neer te tellen voor een draagbare maar loeizware Iridium-telefoon. Technisch is Iridium een hoogstandje. Commercieel blijkt het een gigantische flop.
Alleen Artsen Zonder Grenzen en het Rode Kruis, organisaties die ook noden bestrijden buiten het bereik van mobieltjes, zijn blij met Iridium. Menig gevluchte Kosovaar heeft vanuit Albanië via Iridium nog met zijn familie kunnen bellen. Maar van zulke klanten kun je niet leven en in augustus 1999 gaat Iridium bankroet. Men spreekt van het duurste technische fiasco aller tijden. Ook ICO Global Communications, een bedrijf dat eveneens via satellieten mobiele telefonie wil aanbieden, vraagt in dezelfde tijd zijn faillissement aan.
Investeerders
ICO Global Communications wordt uit het faillissement gered door een groep investeerders onder leiding van Craig McCaw. Deze McCaw was de eerste Amerikaan die erin slaagde in de jaren tachtig een volwassen netwerk voor mobiele telefonie op te zetten in de VS. Geplaagd door een teveel aan schulden zag hij zich in 1993 genoodzaakt McCaw Cellular te verkopen aan AT&T. McCaw is op dat moment in een klap steenrijk en gaat op zoek naar nieuwe uitdagingen. Een daarvan is Teledesic, een netwerk van 288 satellieten dat dienst moet gaat doen als "Internet-In-The-Sky". Teledesic – waarin ook Bill Gates, Motorola en Boeing geld steken – is niet bedoeld voor mobiele telefonie maar voor mobiel dataverkeer.
Vanwege zijn gedurfde ondernemingen, zijn vriendschap met Nelson Mandela en dankzij het feit dat hij heel geheimzinnig kan zwijgen, wordt McCaw in de Amerikaanse media steevast omschreven als een visionair. McCaw gelooft dat de mens – u dus ook – in wezen een nomade is die vrij over de aardbol wil zwerven. Door de verworvenheden van de eerste industriële revolutie zijn we gedwongen altijd in de nabijheid van fabrieken en kantoren op een kluitje bij elkaar te wonen. Maar – eureka! – de techniek schrijdt voort en brengt ons satellieten die ons weer in staat zullen stellen om individueel of stamsgewijs over de aardbol te zwerven zonder verstoken te zijn van communicatie.
Bij het failliet gaan van Iridium, was de algemene verwachting dat McCaw ook hier zich als verlosser zou opwerpen, temeer omdat McCaw een goed vriend is van Motorola’s ceo Christopher Galvin. McCaw informeert wel naar de prijs maar de overname ketst op het laatste moment af. De satellieten van ICO Global zijn nog niet gelanceerd en kunnen daarom nog zo worden omgebouwd dat ze geschikt zijn voor de Teledesic-technologie. De Iridium-satellieten, die reeds op een hoogte van 780 kilometer rond de aarde cirkelen, zijn niet meer in te passen in het Teledesic-plan; ze zijn niet geschikt voor het verzenden van data.
Van de baan
Is draadloze telefonie via satellieten nu van de baan? Nee. Terwijl Iridium en ICO Global wegzakken in het financiële drijfzand gaat de firma Globalstar, een joint-venture van Loral Space & Communications met een groot aantal nationale telecombedrijven, onverdroten door met het lanceren van satellieten vanaf de Baikonur Cosmodrome in Kazachstan. Globalstar heeft inmiddels al zijn 48 satellieten in de lucht en is in een aantal landen begonnen met het aanbieden van satelliettelefonie.
De Globalstar telefoons kosten 1300 dollar. Ze gebruiken het gewone cellulaire systeem maar switchen automatisch over naar satellietverbindingen wanneer de gebruikers buiten het bereik van de zendtorens komen. Bellen via Globastar’s satellieten gaat een tot twee dollar per minuut kosten. Insiders zeggen dat Globalstar een beter ondernemingsplan heeft dan Iridium omdat de organisatie van de grond af is opgebouwd in hechte samenwerking tussen Loral en de betrokken telco’s. De telco’s die geld hebben gestopt in Globalstar, hebben er groot belang bij dat hun klanten gebruik gaan maken van de satellieten en zullen zich dus fanatiek op de marketing werpen. Of dat een garantie is voor succes, blijft zeer de vraag.
Door de fiasco’s van ICO Global en Iridium is McCaw ook aan het twijfelen geslagen. Bestaan ze wel, die digitale nomaden die overal ter wereld binnen het bereik willen zijn van telefonie en Internet? De beursgang van Teledesic – waarmee McCaw minsten 9 miljard dollar wilde ophalen – is voorlopig van de baan. Kan Teledesic misschien naast dataverzending ook IP-telefonie gaan aanbieden om te concurreren met Globalstar? Hoe dan ook, Iridium is geheel verdwenen uit de plannen van McCaw en daarom kunnen u en uw lief deze zomer waarschijnlijk veel vallende sterren zien. Laat wel u mobieltje thuis, want dat kan zo’n romantisch moment lelijk verstoren.
