AI-laptops worden vaak vergeleken op TOPS, terwijl geheugen, opslag en leverbaarheid in de praktijk vaker de levensduur bepalen. Een NPU versnelt specifieke lokale AI-taken, maar vervangt geen ruime RAM-configuratie of krachtige GPU. Koppel de configuratie daarom aan gebruikersrollen en test de echte workload vóór aanschaf.
De zakelijke laptop werd de afgelopen twee jaar verkocht op één nieuw getal: TOPS. Hoe hoger de rekenkracht van de NPU, hoe meer AI er op het apparaat zou kunnen draaien. In offerteaanvragen zien wij inmiddels iets anders. Klanten vragen zelden naar de NPU. Ze vragen of 32 GB leverbaar is, of 1 TB opslag binnen het budget past en hoe lang de prijs geldig blijft.
Dat is geen bewijs dat de AI-pc is mislukt. Het laat vooral zien dat de praktijk andere grenzen kent dan de brochure. De NPU is nuttig voor afgebakende taken, zoals achtergrondvervaging, transcriptie en bepaalde lokale Copilot+-functies. Voor grotere taalmodellen, beeldmodellen of een interne AI-assistent zijn vooral geheugen, opslag, softwareondersteuning en soms een krachtige GPU bepalend.
Volgens Gartner vormden AI-pc’s 15,6% van de wereldwijde pc-markt in 2024, 31,0% in 2025 en naar verwachting 54,7% in 2026. Voor laptops waren die aandelen 19,4%, 35,7% en 58,7%. Microsoft vereist voor Copilot+-pc’s minimaal 16 GB geheugen, 256 GB opslag en een NPU boven 40 TOPS; een openbare verkoopverdeling over 16, 24 en 32 GB is niet beschikbaar. Zie Gartner: en Microsoft:
Een NPU is geen lokaal datacenter
De verwarring begint bij het woord ‘AI-laptop’. Een computer die aan de eisen voor een Copilot+-pc voldoet, kan lokale AI-functies efficiënt uitvoeren. Daaruit volgt niet dat dezelfde machine zonder moeite een groot taalmodel voor tientallen medewerkers kan draaien.
Een compact model kan prima op een moderne laptop werken. Naarmate het model groter wordt, stijgt de behoefte aan werkgeheugen snel. Daar komt de ruimte voor Windows, toepassingen en de context van de gebruiker nog bovenop. Bij een systeem met gedeeld geheugen kan bovendien een deel voor de grafische processor worden gereserveerd. Een configuratie die op papier ruim lijkt, houdt in de praktijk dus minder over.
Dat verschil is belangrijk voor inkopers. De vraag ‘heeft deze laptop een NPU?’ zegt weinig over de toepassing. De betere vraag is: welke AI-taak moet lokaal worden uitgevoerd, met welk model, voor hoeveel gebruikers en met welke responstijd? Zonder dat antwoord wordt TOPS een productkenmerk zonder bedrijfsdoel.
De downgrade gebeurt op de offerte
De spanning is zichtbaar in de gekozen configuraties. Bedrijven willen een laptop die vier jaar meegaat, maar komen door prijs en beschikbaarheid uit bij minder geheugen of opslag dan aanvankelijk gepland. Een Ultra 7 wordt een Ultra 5. Een aanvraag voor 32 GB eindigt bij 24 of 16 GB. De 1TB-ssd wordt 512 GB.
Dat hoeft niet verkeerd te zijn. Een medewerker die vooral Outlook, Teams, een browser en het ERP gebruikt, heeft niets aan een dure configuratie die grotendeels ongebruikt blijft. De fout ontstaat wanneer een organisatie zonder gebruikersprofielen voor iedereen dezelfde minimale configuratie kiest. Dan wordt een verstandige besparing een vlootbrede beperking.
Juist vastgesoldeerd geheugen maakt die keuze definitief. Bij veel dunne zakelijke modellen is later uitbreiden niet mogelijk. Wie in 2026 te krap bestelt, kan in 2028 niet met een goedkope module corrigeren. Het apparaat moet eerder worden vervangen of krijgt een andere gebruiker. Beide routes maken de oorspronkelijke besparing kleiner.
Leverbaarheid verdringt de inhoudelijke afweging
In een rustige markt kan een inkoper verschillende modellen testen, een standaard bepalen en daarna bestellen. Bij sterk wisselende prijzen en beperkte beschikbaarheid gebeurt het omgekeerde: eerst wordt gekeken wat er ligt, daarna waarom dat model acceptabel is.
Ook wij hebben de geldigheid van offertes moeten verkorten. De precieze termijn verschilt per product en voorraadpositie, maar de richting is duidelijk. Een prijs op fysieke voorraad is beter voorspelbaar dan een prijs op een configuratie die nog geproduceerd of aangevoerd moet worden.
IDC verwacht voor 2026 wereldwijd 11,3% minder pc-zendingen en een 18,3% hogere gemiddelde verkoopprijs. Volgens IDC blijft het geheugentekort waarschijnlijk tot eind 2027 voelbaar en haalden kopers begin 2026 bestellingen naar voren. Dit ondersteunt kortere prijs- en voorraadvensters. Zie IDC:
Voor de Cyberbeveiligingswet is niet de aanwezigheid van een NPU relevant, maar het inkoopproces eromheen. De zorgplicht verlangt onder meer risicogestuurde maatregelen, veilige verwerving en aandacht voor de keten. Een organisatie moet daarom kunnen uitleggen waarom een configuratie passend is, hoe lang die wordt ondersteund en welke alternatieven vooraf zijn goedgekeurd. ‘Dit was nog leverbaar’ is operationeel begrijpelijk, maar als onderbouwing te mager.
Maak configuraties rolgebonden
Een bruikbare standaard hoeft niet voor iedere medewerker gelijk te zijn. Een organisatie kan bijvoorbeeld drie profielen vastleggen: een basisconfiguratie voor administratief werk, een zwaardere uitvoering voor analyse en ontwikkeling, en een aparte categorie voor lokale AI of grafische toepassingen. De winst zit niet alleen in een betere computer voor de zwaarste gebruiker. Ook overdimensionering wordt zichtbaar.
Leg per profiel vast welke toepassingen zijn getest, hoeveel geheugen tijdens een normale werkdag wordt gebruikt en welke groei de komende vier jaar wordt verwacht. Daarmee wordt een afwijking bij schaarste beheersbaar. Een alternatief model mag dan een ander merk of processor hebben, zolang het aan dezelfde functionele grenswaarden voldoet. Dat is beter dan op het laatste moment één beschikbaar apparaat tot nieuwe standaard te verklaren. Het maakt ook duidelijk welke concessie tijdelijk is en welke keuze voor de volledige afschrijving geldt.
Kies eerst de taak, daarna het etiket
Voor de meeste kenniswerkers blijft een moderne zakelijke laptop met voldoende geheugen, een zakelijke Windows-editie en een passende serviceduur de rationele keuze. De NPU is dan een nuttige extra, geen reden om een goedkopere basisconfiguratie te accepteren.
Voor lokale modellen gelden andere eisen. Begin daar niet bij een merk of processor, maar bij een proef met de echte data en workflow. Meet hoeveel geheugen het model gebruikt, welke snelheid gebruikers nodig hebben en hoeveel beheer er bijkomt. Soms blijkt een zwaardere laptop passend. Soms is een desktopworkstation logischer. En soms is een goed ingerichte clouddienst zowel goedkoper als veiliger.
De AI-pc is dus niet ingehaald door een gebrek aan belangstelling voor AI. Hij wordt ingehaald door een eenvoudiger probleem: de onderdelen die de dagelijkse levensduur bepalen, zijn duurder en lastiger leverbaar geworden. Een organisatie die alleen TOPS vergelijkt, kijkt naar het opvallendste getal. Niet naar het getal dat over vier jaar nog telt.
Meer lezen
