In 2000 hebben we meer te vieren en te vrezen dan IT alleen. Gelet op de problemen die de wereld momenteel bedreigen, lijkt het wel erg zelfzuchtig om over zoiets triviaals als kantoorapplicaties na te denken. Toch denk ik dat dit onderwerp aan het begin van een nieuw millennium zeker de moeite waard van het overpeinzen waard is, omdat het in bepaalde opzichten symptomatisch is voor de problemen van de moderne samenleving.
Omdat Microsoft erin geslaagd is een wereldmonopolie te bouwen, is elke PC-gebruiker gedwongen om Microsoft Office te gebruiken. Er is geen keus. En toch is Office een zwak product, dat in een concurrerende situatie nooit vrijwillig door iemand gekozen zou worden. Met de release van Office 2000 en Windows 2000 wordt het alleen maar erger. De toegevoegde waarde van een migratie naar deze producten is op zijn best minimaal, voor de meesten nihil en door de alweer toegenomen complexiteit voor veel mensen werkelijk nadelig.
Ik kan de reacties op bovenstaande samenvatting nu al voorspellen. Maar op basis van mijn eigen beperkte ervaring denk ik dat de meeste tegenwerpingen afkomstig zullen zijn van techneuten en machtspolitici, die allebei van verandering houden omdat het nu eenmaal verandering is. Als ik met eindgebruikers en thuisgebruikers praat, krijg ik consistent een ander verhaal: PC-software is te ingewikkeld. Verwarde gebruikers begrijpen niet waarom hun PC zo moeilijk te gebruiken is. Ze zijn gehersenspoeld door de advertentiecampagnes. Dat het Web zo succesvol is, komt vooral doordat het browser-interface zoveel eenvoudiger was dan het Windows-interface. Helaas is die eenvoud verloren gegaan toen web- en PC-functies samengevoegd werden. Ook het Web is de weg kwijt; de enorme hoeveelheid advertenties is te verwarrend. Misschien zouden we moeten betalen voor webtoegang met advertentievrije pagina’s.
Wat kunnen we doen aan de huidige PC-situatie? Ik vrees dat het antwoord voor de nabije toekomst luidt: verdraaid weinig. Het is betalen, en anders pech gehad. Het meest voor de hand liggende advies is om eindelijk een krachtig standpunt in te nemen en de migratie naar Office 2000 te weigeren. Het probleem hiermee is dat de nieuwe programmatuur niet compatibel is met de oude. Nieuwe PC’s zullen worden uitgerust met Office 2000 als ze de fabriek uitrollen, zodat deze niet compatibel zullen zijn met de bestaande systemen. Het antwoord hierop zou kunnen zijn voorlopig geen nieuwe PC’s te kopen voordat de oude software erop geïnstalleerd wordt, maar hier zien we de indrukwekkende macht van een monopolie. De oude software zal niet op nieuwe PC’s worden geïnstalleerd, en niemand kan Microsoft en de PC-leveranciers dwingen om dat wel te doen.
De geschiedenis leert ons dat monopolies zichzelf te gronde richten. Omdat er geen werkelijke voordelen zijn, zal het product uiteindelijk verouderen en verdwijnen. Microsoft Office is al verouderd. De vraag is dan ook niet ‘zal Microsoft Office verdwijnen?’, maar ‘wanneer’ en ‘wat komt ervoor in de plaats?’.
Ik ben ervan overtuigd dat op de lange termijn producten op basis van de dunne clients, Java en browsers, het vehikel voor toekomstige systemen zullen worden. Dit zal helaas nog enkele jaren duren. Er zijn twee struikelblokken die een snelle opvolging van Office door Java in de weg staan. Dat is allereerst de behoefte aan betere communicatiediensten. Veel belangrijker is echter het gebrek aan ontwerptalent. De software-wereld is de laatste jaren opgegroeid met een enorme spilzucht. Programmeurs excelleren in het gebruiken van zoveel mogelijk ‘resources’. De vaardigheden die nodig zijn om een applicatie te bouwen op basis van een groot aantal kleine modules die slechts geladen en gelinkt worden als dat nodig is, bestaan domweg niet. Zelfs na vier of vijf jaar ervaring met ‘multitasking’ 32-bit PC-besturingssystemen, maken de meeste programma’s geen gebruik van ‘multithreading’ of gemeenschappelijke code. Tien gebruikers van een Microsoft Terminal Server of Citrix Winframe moeten tien kopieën van de applicatie draaien.
De eerste pogingen om een kantoorsuite in Java te produceren zijn niet geslaagd. De belangrijkste, Corel, laat duidelijk zien wat het probleem is: de Java-versie was identiek aan de oude Wordperfect-suite, gebruikte teveel bandbreedte en was daardoor niet praktisch. De nieuwe generatie applicaties moet vanaf het begin ontworpen worden op basis van componenten, en dat zal tijd kosten.
De poging die er het dichtst bij komt, is de e-Suite van Lotus, maar die liet alleen maar zien hoe onvolwassen de technologie was. Ik denk dat Lotus een hoop heeft geleerd van e-Suite. Er zit weinig potentieel in de eerste versie, maar ik denk dat Lotus uiteindelijk in staat zal zijn een echt product op te leveren. Sun heeft Star Office gekocht, maar dat is ook weer zo’n PC-product met een speciale subset voor de browser.
De andere invloedsfactor is Linux; nu nog een server-product, maar er zullen de komende jaren ongetwijfeld producten voor de desktop ontwikkeld worden. Het enige dat duidelijk is, is dat de volgende generatie kantoorsystemen door nieuwe en tot nog toe onbekende leveranciers wordt ontwikkeld en niet door de huidige PC-software-industrie. De prijzen van de volgende generatie software zullen veel lager liggen, waardoor conventionele PC-producten commercieel gezien niet interessant meer zijn.
Dit is een uiterst deprimerende start van het nieuwe millennium. We zouden ons moeten schamen voor het treurige tempo waarin we nieuwe applicaties ontwikkelen, zeker vergeleken met de fantastische technische ontwikkelingen op hardware-gebied.
