De commissie Toekomst Overheidscommunicatie onder leiding van Jacques Wallage adviseert het kabinet jaarlijks een half miljard te besteden aan verbeterde voorlichting. Speerpunten zijn één plek op internet voor toegang tot alle overheidsinformatie en openbare registers met alle overheidsdocumenten.
Afgelopen maandag overhandigde de commissie-Wallage zijn advies aan minister-president Kok. Een week eerder wist de Volkskrant al te melden dat de commissie de overheid adviseert meer openheid te creëren door plannen en beleid op internet te plaatsen. Kok acht het onderwerp van groot belang, omdat internet door zijn interactieve karakter burgers opnieuw kan betrekken bij politieke besluitvorming. De overheid hoopt door intensievere communicatie met burgers de groeiende desinteresse in politiek tot staan te brengen.
Daarnaast wil de overheid strenger voor zichzelf zijn. Allereerst moet er een eind komen aan de versnipperde aanwezigheid op internet. Kok riep op om de verkokerde overheidssites op internet samen te voegen door één duidelijke ingang tot alle overheidsinformatie te realiseren met een uitgebreide zoekfunctie. Tweede punt is dat de overheid meer beleidsdocumenten openbaar wil maken. Ook onderwerpen die nog op de politieke agenda staan en waarover nog besloten moet worden vallen hieronder. Bestuursorganen moeten volgens de commissie een activiteitenindex bijhouden.
Europa
De voorgenomen openheid van de Nederlandse overheid zou wel eens door de Europese Commissie gedwarsboomd kunnen worden. Recente plannen van de Commissie beperken de openbaarheid van bestuur tot het benoemen van de officiële documenten in een index. In theorie gaat de Nederlandse wet verder, doordat ook de inhoud van bestuurlijke documenten toegankelijk is. De commissie Wallage sust de gemoederen door te stellen dat een Europese wet alleen geldt voor documenten van de Europese Unie. Daarnaast kan Nederland altijd invloed uitoefenen op het Europese beleid.
De Nederlandse overheid is tot nu toe weinig open geweest. De in 1980 aangenomen wet openbaarheid bestuur, die al de nodige openheid had moeten bewerkstelligen, functioneert in de praktijk slecht. Beleidsdocumenten kunnen onder deze wet nu al opgevraagd worden door belanghebbenden, waaronder journalisten. Toch gingen er vaak maandenlange gerechtelijke procedures aan vooraf voordat de overheid inzage gaf in de gewenste informatie.
De overheid hoeft volgens het voorstel van de commissie-Wallage niet alle informatie openbaar te maken. De commissievoorzitter noemt beleidsoordelen en analyses die ministers gebruiken bij de communicatie met hun ambtenaren als uitzonderingen op de openheid. Politici mogen deze informatie voor zich houden om ‘beleidsintimiteit’ te waarborgen. Bestuurders die zich niet aan de nog te wijzigen wet openbaar bestuur houden moeten rekenen op sancties, aldus Wallage. Zo zouden ministers verantwoording moeten afleggen in de kamer.
Communicatie
Wat betreft communicatie met de burgers heeft de overheid nog een lange weg te gaan. Het Rathenau Instituut constateerde in maart dit jaar in een onderzoek dat overheidswebsites slecht omgaan met elektronisch verzonden verzoeken om informatie. Van de 46 benaderde instellingen reageerde 40 procent niet op een dergelijk verzoek. Twee instanties hadden een formele regeling om deze communicatie te ondersteunen. Bij gemeenten en ministeries was coördinatie onzichtbaar. Ook met de actieve ontsluiting van overheidsinformatie was het droevig gesteld aldus het instituut. Informatie is of mondjesmaat of niet beschikbaar (rechterlijke uitspraken, wetgeving). Op het gebied van bestuurlijke informatie zou sprake zijn van ‘wildgroei’.
