Soms kan je gemoedsgesteldheid in één klap veranderen. Het ene moment concentreer ik me op de vraag welke sokken aan te trekken, een minuut later vraag ik me af of mijn huis dan wel de school van de kinderen een aannemelijker doelwit is voor terroristen. U begrijpt het al: 11 september. Ik kan op ongeveer vijftien televisiekanalen de rokende Twin Towers en het brandende Pentagon zien. "Dit is ondenkbaar", zegt de CNN-commentator. Inderdaad.
Wanneer de lokale omroep meldt dat ook vlakbij Pittsburgh een vliegtuig is neergestort lijkt het alsof het vliegtuigen regent. Doelwit of niet, ik ga de kinderen te halen. Op straat is het ongekend druk. Door de evacuatie van de wolkenkrabbers in downtown Pittsburgh is op het eind van de ochtendspits in alle hevigheid losgebarsten. Ouders – vrijwel allemaal met een mobieltje tegen het oor- racen naar school om hun kinderen te halen. Her en der zijn botsingen. Ik heb het gevoel te worden meegezogen in een draaikolk.
Die draaikolk bestaat nog steeds. Iedereen probeert me aan te praten dat de wereld voorgoed is veranderd. Zelf denk ik dat het voor veel mensen gewoon ’the same old shit’ is als vóór 11 september. De gesprekken zijn wel anders. Voor de aanslag praatten we vooral over de opening van het football seizoen, een mogelijk herstel van de Nasdaq en -weet u dit nog?- de fusie van HP en Compaq. Erna praten we over oorlog, bin Laden, het inperken van vrijheden en allerlei technologieën die ons weer een gevoel van veiligheid kunnen geven.
"Wie niet met ons is, is tegen ons", zegt Bush, wat ongeveer dezelfde filosofie is als die van bin Laden. Ondertussen stuurt hij een anti-terrorisme wet – de Mobilization Against Terrorism Act – naar het Congres. Deze moet ruim baan geven aan technologieën die helpen lui die ’tegen ons’ zijn in de kraag te vatten. Deze wet regelt allerlei zaken die vóór 11 september nog een volksopstand zouden hebben veroorzaakt en die nu misschien naadloos langs de van patriotisme vervulde volksvertegenwoordigers worden gejast.
De anti-terrorisme wet zal allerlei wettelijke inperkingen van het gebruik van Carnivore – een programma van de FBI dat internetverkeer bij een isp kan onderscheppen – opheffen. De FBI kan veel eenvoudiger e-mail onderscheppen. Informatie verkregen via Echelon – het wereldwijde netwerk van de VS voor het onderscheppen van communicatie – kan nu ook gebruikt worden tegen Amerikaanse burgers. Let wel: het woord Echelon wordt nergens genoemd. Volgens de Electronic Frontier Foundation krijgt de Amerikaanse overheid "ongekende bevoegdheden om Amerikaanse burgers zonder enige juridische controle te bespioneren".
Kranten en tijdschriften staan vol met verhalen over technologieën die mogelijkerwijs ‘bad guys’ kunnen herkennen voordat ze in een vliegtuig stappen. Tijdens de Super Bowl XXXV in Tampa Bay werden alle bezoekers ongemerkt opgenomen met videocamera’s. Alle portretten werden gescand met behulp van Faceit software van Visionics Corporation die fysieke karakteristieken als de afstand tussen de ogen van een gezicht opdeelt in een stuk of tachtig kenmerken. Wanneer de scan op meer dan twintig punten overeenkomt met een portret van een gezochte crimineel in een databank dan hoest het programma de match op. In Tampa werden 26 criminelen gesignaleerd. Een zelfde soort systeem is inmiddels in gebruik op het vliegveld van Reykjavik.
Naast technologie voor het onderscheppen van communicatie en het herkennen van boeven is er ook veel belangstelling voor scanapparatuur die plastic explosieven en wapens in bagage kan herkennen. Er wordt zoveel over technologie gesproken dat je bijna zou gaan denken dat de ‘bad guys’ zijn te verslaan wanneer de ‘goeden’ (wij dus) maar genoeg geld steken in apparatuur, spionagesatellieten, scanners en identificatiesoftware. Mijn idee: forget it!
Het is soms bijna aandoenlijk om te zien hoe een vriendelijk groepje – overwegend bejaarde – dames en heren op het vliegveld van Pittsburgh de bagagescanners en metaaldetectoren bedient. Voor sommigen van hen is het een uitkomst dat ze wat kunnen bijverdienen op hun pensioen. Zelf de illusie dat men hier te maken heeft met een professionele security organisatie wordt echter niet opgehouden. Het gaat om slecht betaalde, slecht gemotiveerde mensen die acht uur per dag vreselijk saai werken moeten doen. Zet daar een scanner van tien miljoen dollar bij en het is nog prut.
Technologie geeft alleen een vals gevoel van veiligheid wanneer de mensen die ermee werken incompetent of niet gemotiveerd zijn. Zoals je zonder een goed getrainde it-staf geen it-operatie kunt runnen, zo kun je zonder goed getraind personeel geen Echelon, Carnivore, face-scanning of security operatie laten opereren. En dat is nog maar één probleem. Zelfs de geavanceerdste technologie en de beste mensen bieden nog geen waterdichte security. Het zou veel beter zijn als we het gewoon allemaal met elkaar zouden kunnen vinden. Maar dat is natuurlijk ook een illusie.
Teake Zuidema, medewerker van Computable.
