De Hogeschool van Amsterdam (HvA), het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en Rijkswaterstaat onderzoeken in het pilotproject Stella Maris hoe quantumsensoren kunnen worden ingezet om activiteiten op de Noordzee beter te monitoren.
Quantumsensoren maken gebruik van principes uit de quantummechanica en reageren op extreem kleine verstoringen in het aardmagnetisch veld. Zo kunnen deze sensoren subtiele veranderingen in hun omgeving meten en objecten waarnemen zonder zelf signalen uit te zenden. Dat biedt mogelijkheden om schepen zonder AIS‑signaal – zogeheten dark vessels – te detecteren.
Nu nog radar en sonar
De scheepvaart en kustwacht maken nu gebruik van radar en sonar; systemen die zelf signalen uitzenden en de echo meten. Quantumsensoren daarentegen zenden zelf geen signalen uit. Dat maakt quantumsensoren niet alleen gevoelig, maar ook moeilijk te detecteren, en daarom uiterst geschikt voor toepassing op zee door overheidspersoneel en defensie.
HvA ontwikkelt en test verschillende prototypes. Tijdens een bijeenkomst in december werd via een live demonstratie getoond dat de sensoren nu al objecten op korte afstand kunnen waarnemen. Volgens projectleider en lector Marten Teitsma laat het onderzoek zien dat praktijkgericht onderzoek essentieel is om nieuwe technologie toepasbaar te maken voor overheid en uitvoerende diensten.
Noordzee
De pilot valt onder het Programma Bescherming Noordzee Infrastructuur (PBNI). Rijkswaterstaat begeleidt de proef vanuit het Fieldlab Connectiviteit Noordzee en adviseert over toepasbaarheid en prestaties. De samenwerking moet leiden tot een directere koppeling tussen onderzoek, uitvoering en beleid. Voor opschaling zijn meer sensoren, langere meetreeksen en uitbreiding van databronnen nodig.
De betrokken organisaties zien bredere toepassingsmogelijkheden voor quantumsensing, zoals het monitoren van windparken, onderzeese kabels en mogelijk ook lucht- en waterkwaliteit. In de zomer van 2026 volgt een roadmap voor de verdere ontwikkeling van Stella Maris. Volgens Teitsma markeert dat de overgang van experiment naar structurele inzet, waarbij quantumsensoren kunnen bijdragen aan beter toezicht en bescherming van het Noordzeegebied.
TNO en Scheveningen
TNO schreef eerder in een rapportage dat er sprake is van een reële en actuele dreiging van (onder meer Russische) sabotage op onderzeese infrastructuur. Volgens de onderzoeksorganisatie erkent de overheid dat er brede zorgen bestaan over de veiligheid van infrastructuur op de zeebodem en dat er dringend gezamenlijke actie nodig is om dit probleem aan te pakken. Begin 2024 werd bekend dat Scheveningen een testcentrum krijgt voor de beveiliging van de onderzeese infrastructuur van de Noord- en de Oostzee. Dit initiatief met de naam Seasec is een gezamenlijke inspanning van zes noordelijke Navo-landen: Noorwegen, (kandidaat-lid) Zweden, Finland, Denemarken, Duitsland en Nederland.
