In 2023 staakte de politie een aanbesteding om werkplekapparatuur centraal in te kopen. Drie jaar later herhaalt dit scenario zich min of meer. Op last van de rechter moet de hermandad een aanbesteding voor de levering van werkplekapparatuur en gerelateerde diensten stopzetten en opnieuw uitschrijven. Dit, nadat computerleverancier Dell een kort geding had aangespannen.
Begin 2023 trok de nationale politie een grote aanbesteding voor werkplekapparatuur in om geopolitieke redenen. Computerfabrikant Dell zou bezwaar hebben gemaakt tegen het meedoen van Bechtle, een grote Lenovo-partner. Gezien de Chinese komaf van Lenovo zou dit een veiligheidsrisico voor de Nederlandse overheid in het algemeen en de politie in het bijzonder kunnen zijn.
Ruim drie jaar later blijkt Dell opnieuw spelbreker te zijn. Het bedrijf spande een kort geding aan nadat de politie een klacht over het bedrijf over de nieuwe tender voor werkplekapparatuur naast zich neer had gelegd. Volgens de rechter voldoet de opzet van de aanbesteding niet aan de Aanbestedingswet op defensie- en veiligheidsgebied (ADV) en worden delen van de markt daardoor uitgesloten van mededinging, schrijft Pianoo, het expertisecentrum aanbesteden van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat.
Op de aanbesteding voor werkplekapparatuur en bijbehorende diensten is dus de ADV van toepassing. Dell diende op 26 maart 2026 een klacht in bij het klachtenmeldpunt Inkoop van de politie. Volgens de ict-leverancier waren verschillende onderdelen van de aanbesteding in strijd met de wet en met aanbestedingsrechtelijke beginselen. Het meldpunt oordeelde dat de bezwaren ongegrond waren. Wel werden enkele adviezen en aanbevelingen meegegeven aan het inkoopteam voor de inschrijvingsfase. Dell nam daar geen genoegen mee en dagvaardde de politie op 21 april 2026 in kort geding.
Te veel ruimte voor nadere invulling
De kern van het geschil lag bij de wijze waarop de raamovereenkomst was ingericht, schrijft Pianoo. Volgens de politie bood artikel 2.131 van de ADV de mogelijkheid om inkoopprijzen en technische specificaties pas later, na het sluiten van de raamovereenkomst, nader te bepalen, bijvoorbeeld om nieuwe computermodellen te kunnen leveren. De voorzieningenrechter volgt die redenering niet. In het vonnis wordt verwezen naar artikel 2.129 ADV, waarin staat dat bij opdrachten die voortvloeien uit een raamovereenkomst geen substantiële wijzigingen mogen worden aangebracht in de eerder vastgestelde voorwaarden.
De rechter verwijst daarnaast naar adviezen van de Commissie van Aanbestedingsexperts over een vergelijkbare bepaling in de Aanbestedingswet 2012. Volgens die commissie mag een raamovereenkomst niet zo ruim worden geformuleerd dat essentiële elementen, zoals producteisen en prijzen, pas later worden ingevuld. Bij een raamovereenkomst met één leverancier vindt de concurrentie immers alleen plaats tijdens de aanbesteding van die overeenkomst en niet meer bij de latere opdrachten.
Deel van de markt uitgesloten
Daarnaast heeft de gekozen constructie volgens de rechtbank een tweede belangrijk gevolg. In de opzet van de politie zou niet de politie zelf, maar een reseller na afloop van de eerste overeenkomsten nieuwe uitvragen doen bij betrokken onderaannemers. Daardoor kan een deel van de markt niet meedingen naar opdrachten onder de nieuwe voorwaarden.
De politie voerde onder meer ook nog aan dat Dell als potentiële onderaannemer (de hoofdaannemer zou een wederverkoper worden) geen belang heeft om de opzet van de aanbesteding ter discussie te stellen. Dat verweer slaagt ook niet. De rechter was met name gevoelig voor Dell’s argument dat als gevolg van de buitenwettelijke opzet van de tender nadere opdrachten feitelijk aan de mededinging worden onttrokken en dat Dell zo niet vrij en open kan concurreren om de nadere opdrachten.
Volgens de rechter kan de werkplekaanbesteding in de huidige vorm niet worden voortgezet. De vorderingen van Dell zijn daarom toegewezen. Als de politie de opdracht alsnog wil gunnen, zal zij een nieuwe aanbestedingsprocedure moeten starten.
De politie – of specifieker de afdeling Inkoop – probeert via een aanbestedingsconstructie de marktwerking contractueel te beheersen: één reseller selecteren en vervolgens binnen die constructie assortiment, prijzen en onderaannemers organiseren middels mini-competities. De uitspraak van de rechter is daarom interessant, want de interne klachtenafhandeling van de politie zag hierin geen probleem. Eén van de redenen waarom het een puinhoop is bij de politie, is dan ook het gebrek aan innovatie, want wie de markt probeert te temmen remt vooral de ontwikkelingen in die markt.
Dat niet de opdrachtgever maar de reseller – of specifieker de mantelhouder – uiteindelijk de innovatie stuurt, is iets wat ik dagelijks hoor op de operationele vloer. Het uitmergelen van contracten leidt vooral tot het in stand houden van legacy, want verandering kost nu eenmaal geld als we alleen al kijken naar de opleidingskosten voor een reseller. Vrij en open concurreren om nadere opdrachten op basis van innovatie is dan ook een ander spel dan het spel dat de afdeling Inkoop beheerst wanneer de markt met nieuwe kunstjes komt.
Dell procedeert hier natuurlijk niet voor innovatie, maar voor zijn positie in de markt. Toch raakt dat aan een veel fundamenteler probleem: bij werkplekken zijn innovatie, continuïteit en veiligheid niet los van elkaar te zien. Een gammele werkplek vormt voor een politiemedewerker uiteindelijk hetzelfde operationele risico als een weigerend pistool op het moment dat je het nodig hebt. En juist bij onderaannemers speelt hierdoor het supply-chainrisico: de uitwisselbaarheid van componenten en leveranciers is dan geen inkoopdetail maar een strategisch voordeel.