De geheime dienst AIVD en haar militaire tegenhanger MIVD kunnen straks sneller hacken. Ze worden in staat gesteld om effectiever op te treden tegen dreigingen die op Nederland zijn gericht.
De ministerraad heeft hiertoe afgelopen vrijdag een nieuw wetsvoorstel ingediend. Beide inlichtingen- en veiligheidsdiensten kunnen in de toekomst sneller staatshackers uit bijvoorbeeld Rusland en China met gelijke munt betalen. Als overduidelijk is wie de tegenstander is, mogen de AIVD en MIVD de computers van een aanvaller binnendringen. Deze bijzondere bevoegdheid tot hacken kan alleen worden ingezet als dat echt nodig is voor onderzoek.
Wet bescherming nationale veiligheid
Tot nog toe moest de minister daarvoor toestemming geven. De diensten moeten per individuele hack vooraf een toets laten uitvoeren voordat ze in actie mogen komen. Dat werkt vertragend. Bovendien bewegen tegenstanders zich snel. Onder de nieuwe Wet bescherming nationale veiligheid (wbnv) kunnen diensten sneller bevoegdheden inzetten wanneer er veel zekerheid bestaat over de aard van de aanvaller.
De huidige wet volstaat niet meer. Aanpassing van de wet is volgens het kabinet broodnodig omdat de dreigingen richting Nederland zich in rap tempo ontwikkelen. Denk aan oorlog op het Europese continent, Russen die gevoelige gegevens proberen te verkrijgen bij de politie, Chinese hackers die op slimme technologieën willen stelen en terroristische organisaties die jongeren online ronselen voor het plegen van aanslagen.
Waarborgen
Minister Dilan Yeşilgöz-Zegerius (Defensie): ‘Met deze wet wordt ons mes scherper.’ Minister Pieter Heerma (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) benadrukt dat nieuwe waarborgen in de wet zijn opgenomen, die beschermen tegen willekeur en onrechtmatig gebruik. Bijvoorbeeld voor het gebruik van bulkgegevens en de inzet van nieuwe technologieën zoals ai.
De nieuwe wet biedt tevens meer mogelijkheden om samen te werken met Nederlandse bedrijven en organisaties. Ook de uitwisseling van informatie tussen de diensten en de krijgsmacht wordt verder bestendigd.
Er komt een nieuw onafhankelijk college dat toeziet op de rechtmatige inzet van bevoegdheden door de diensten: het College van Toetsing en Toezicht (CTT). Dit college kan onderzoeken stopzetten bij onrechtmatigheden.
Het wetsvoorstel is vlak voor het weekeinde meteen in internetconsultatie gegaan. Zondag waren er al bijna honderd reacties binnengekomen. De behoorlijk aangepaste wetgeving is kritisch ontvangen. Ruimere bevoegdheden en minder stringent toezicht kan beide diensten beter maken. Maar anderzijds bestaat er vrees dat de geheime diensten allerlei gegevens gaan verzamelen die helemaal niet relevant zijn voor onderzoeken. Als ze dat in bulk of met hacks doen, kan dat extra gevaarlijk zijn.
Ondernemer en software-ontwikkelaar Bert Hubert, eerder werkzaam voor de AIVD, vraagt zich af wat de nieuwe wet gaat doen met de balans tussen toezicht en effectiviteit en de afweging tussen burgerrechten en bevoegdheden. De kwestie ook wat dit gaat betekenen voor de democratische rechtsorde, aldus Hubert die ook ex-lid is van de Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (TIB. Hij zegt: ‘ Een dienst opbouwen die stampvol zit met informatie over iedereen, en ook ingericht is om mensen intensief te bespioneren, is een geweldig risico als er later anti-democratische krachten aan de macht komen.’
