Het opzeggen of niet nakomen van het contract met het Amerikaanse Fast Enterprises voor de bouw van een nieuw omzetbelasting-systeem gaat zo’n 200 miljoen euro kosten.
Staatssecretaris Eelco Eerenberg (Financiën) zei dit donderdagmiddag tijdens een debat in de Tweede Kamer over de Belastingdienst. Hij noemde dit bedrag op vragen van kamerleden die er veel moeite mee hebben dat Nederland met deze aanbesteding opnieuw een stukje digitale soevereiniteit opgeeft. Het bedrag lijkt te zijn afgeleid uit de contractwaarde van negentien miljoen euro per jaar gedurende een periode van tien jaar.
Zelfbouw
Stoppen met Fast en opnieuw beginnen met vervanging van het huidige systeem gaat flink in de papieren lopen. Nog even doorgaan met het huidige, veertig jaar oude btw-systeem kost ook veel. Want dat systeem kan niet communiceren met andere belangrijke systemen. Gegevens moeten nu met de hand worden overgetypt, vertelde Eerenberg, wat de kans op fouten vergroot. Zelfbouw, een optie die de eigen it-afdeling van de Belastingdienst zeker mogelijk acht, kost volgens Eerenberg veel tijd. De ambtelijke top van zijn ministerie meent dat dit drie tot zes jaar moet kosten.
Luc Stultiens, kamerlid voor GroenLinks-PvdA, vroeg Eerenberg om een toezegging dat geen onomkeerbare stappen worden genomen voordat alternatieven zijn gewogen. Hij wil kunnen wegen of uitbesteding aan Fast veilig genoeg is. Henk-Jan Oosterhuis (D66) vindt de risico’s ondanks de mitigerende maatregelen die Eerenberg heeft aangekondigd, toch nog onaanvaardbaar hoog. Met name GroenLinks-PvdA en D66 twijfelen of het Amerikaanse Fast het aangewezen bedrijf is dat het btw-systeem moet moderniseren.
Onafhankelijk oordeel
Om die twijfels weg te nemen laat de staatssecretaris een onafhankelijke derde partij een oordeel vellen of de risico’s van uitbesteding aan een Amerikaanse partij aanvaardbaar zijn en de verzachtende maatregelen voldoende zijn. Uiterlijk in juni moet dit onafhankelijke oordeel op tafel liggen. Hoewel de deal met Fast voorlopig niet in het geding is, is het dus nog geen gelopen race.
It-expert Marcel van Kooten, gespecialiseerd in advies over sourcing en strategie, zegt: ‘Het is goed dat er een onafhankelijk onderzoek komt. Dat zou dan niet moeten plaatsvinden door een marktpartij die nu al tot de hofhouding van de Belastingdienst behoort, maar bijvoorbeeld door de Auditdienst Rijk.’
Verder wil Eerenberg bekijken of medewerkers van de Belastingdienst zelf ook de systemen van de omzetbelasting kunnen beheren. Overigens doet de Belastingdienst al het beheer en onderhoud van de infrastructuur, zegt Van Kooten, die zeer kritisch staat tegenover de deal met de Amerikanen. Fast doet het technisch applicatiebeheer en voert wijzigingen in de software door.
Eerenberg staat een verschuiving van housing naar hosting voor. Daarbij wil hij de grens opzoeken van wat kan en mag gelet op de bestaande contracten.
De staatssecretaris zei volledig de ambitie van het kabinet te onderschrijven om Nederland digitaal onafhankelijker te maken. De Belastingdienst moet zelfs koploper worden, zei hij. Maar zo gemakkelijk gaat dit niet. Op de plank ligt een groot aantal projecten die wachten op verdere ontwikkeling. Zelf doen betekent dat prioriteiten worden bijgesteld. Bovendien wordt de autonomie beperkt door de netcongestie. Schaarste aan stroom staat uitbreiding van datacenters in de weg.
Je gaat mij toch niet vertellen dat de overheid nu al heeft vastgelegd dat het bedrijf gegarandeerd 20 miljoen per jaar voor tien jaar krijgt zelfs als de Belastingdienst de aankoop afzegt?!
En het ontwikkelen van een eigen systeem zou ook 200 miljoen euro kosten maar op termijn veel meer besparingen opleveren. Kijk maar eens op internet hoe de Britse ambtenarij honderden miljoenen aan Oracle heeft verkwanseld voor een niet werkend systeem. De gemeente Birmingham is er zelfs door failliet gegaan.
En de Tweede Kamer moet ophouden om steeds onderzoeken aan te vragen. Gewoon eisen in een motie dat de aanbesteding wordt stopgezet en de Belastingdienst het systeem zelf bouwt.
Het ‘om de hete brei blijven draaien’-gehalte inclusief afleiden van de inhoud en het onvermijdelijke opnieuw ondersoeken is inderdaad ook bij dit overheids-ICT-project waarbij iedereen nu wel overtuigd is dat het anders moet, weer erg hoog. Waarschijnlijk in de hoop dat de zaak afkoelt en wordt overschaduwd door de volgende blunder of crisis.
Ik krijg de indruk dat er gewoon al getekend is. Ik ken de inhoud niet van de aanbesteding. Als het als een dienst is afgenomen, dan smeren ze de ontwikkeling daarvan uit in de tijd. En dan is 10 jaar begrijpelijk. De vraag is of ook of alle exit procedures en escrow achtige zaken goed in het contract zitten en ook ongelimiteerde volledige toegang tot de data op elk door NL te kiezen moment.
Telkens weer hetzelfde liedje. De ambtenarij doet gewoon waar het zelf zin in heeft en het enige wat de bewindslieden mogen doen is die keuzes verdedigen. Echte invloed hebben ze volgens mij niet.
Legacysystemen heten zo o.a. omdat ze niet kunnen communiceren met andere belangrijke systemen. Maar het is vrijwel altijd mogelijk en verhoudingsgewijs qua ontwikkelingsstrategie het simpelst om er een API omheen te bouwen. De code is functioneel per definitie nog actueel. Zelfs als je besluit tot koop of nieuwe zelfbouw, moet er altijd eerst een API om de legacy heen. Vroeger greep men nog wel eens terug tot beeldscherm-grabbers of virtuele terminals (s.v.p. niet erwarren met terminal emulators). Maar tegenwoordig kun altijd wel de functionele delen van de code extraheren/hergebruiken. Je hebt sowieso een API nodig als je vervanging op resultaat wilt vergelijken met legacy dmv AI. En dat zal gegarandeerd nodig zijn.
“Gegevens moeten nu met de hand worden overgetypt, vertelde Eerenberg, wat de kans op fouten vergroot”.l
Ik kan me niet voorstellen dat dat voor de aangiftes, betalingsontvangsten en -opdrachten ook geldt. Wat is dat dan voor unieke data dat zich niet voor batchgewijze verwerking leent? Of zijn het juist die andere belangrijke systemen die niet met het omzetbelastingsysteem kunnen communiceren?
Het zal wel geen connectiviteitsprobleem zijn maar een kwestie van verschillende abstractieniveaus zijn waarmee respectievelijke systemen op gebruikersinteractief niveau werken. In dat geval heeft het dus niets met veroudering van willekeurig welke systemen te maken.
Eerenberg loopt natuurlijk gewoon onzin uit te kramen omdat hij er zelf de ballen verstand van heeft. Hij papegaait gewoon wat zijn ambtenaren hem vertellen.
Natuurlijk kan er een koppeling gemaakt worden met andere systemen. Als je de broncode hebt kan je alles maken. Desnoods maak je een koppeling met tekstbestanden.
Het is zoiets als wanneer MIcrosoft Excel uitfaseert omdat een bepaald import- of exportformaat er nog niet in zit. Of nog niet via een API geautomatiseerd geupload en verwerkt kan worden (zodat het ook ‘live’ om enkelvoudige transacties kan gaan). Werkende code die functioneel nog relevant is, ga je niet herbouwen. Dat is regel 1. Hoe kan werkende code vervangen nou ooit prioriteit hebben?