Ook de AFM en het CPB maken zich zorgen
De Nederlandsche Bank (DNB) maakt zich zorgen over de financiële stabiliteit, niet alleen door de toenemende geopolitieke spanningen en militaire conflicten maar ook door de grotere kans op cyberincidenten. Dit kan leiden tot verstoringen in de vitale infrastructuur van het financiële systeem.
Cyberdreigingen kunnen zich bovendien in hoog tempo voordoen dankzij krachtige (generatieve) ai-modellen. Daardoor neemt de tijd om digitale kwetsbaarheden te adresseren af. Dit legt de lat hoger voor financiële instellingen om kwetsbaarheden snel te verhelpen en tijdig te herstellen. Zo blijkt uit het halfjaarlijkse Overzicht Financiële Stabiliteit van DNB.
In navolging van veel ciso’s en het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC) ziet de centrale bank een structurele verschuiving in het cyberdreiging-landschap, mede door de snelle ontwikkeling van ai. De tijd wordt steeds korter tussen het moment waarop een kwetsbaarheid in software wordt ontdekt en het moment waarop daar misbruik van gemaakt wordt. Volgens DNB-president Olaf Sleijpen is dringend actie nodig, zowel van financiële instellingen als van beleidsmakers.
Onrust
Een bijkomend risico is dat beleggers uitgaan van hoge winstgroei, vooral van techbedrijven die fors in ai investeren, terwijl de gevraagde risicocompensatie laag blijft. Beleggers lijken zich vooralsnog dan ook weinig zorgen te maken over de impact van de omvangrijke ai-investeringen op de winstgevendheid van technologiebedrijven. Tegelijk zijn er toenemende zorgen over de impact van ai op andere sectoren.
DNB wijst ook op de recente onrust op de Amerikaanse private credit-markten. Het aandeel software-as-a-service-edrijven, waarbij software als online-dienst wordt geleverd, is de afgelopen jaren aanzienlijk gestegen in private credit-portefeuilles. Een op de vijf leningen is aan softwarebedrijven. Dat betekent een groter risico op gelijktijdige verliezen bij economische tegenwind. DNB gaat ook uitgebreid in op de opkomst van stablecoins, crypto-activa die hun waarde stabiel proberen te houden ten opzichte van gangbare valuta.
AFM en CPB
Tegelijk met de DNB kwamen ook de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en het Centraal Planbureau (CPB) met hun jaarlijkse risicorapportages.
Volgens de AFM verhoogt digitalisering verhoogt de efficiëntie van de financiële sector, maar er is ook een keerzijde. Tegelijk wordt de kwetsbaarheid vergroot door sterke afhankelijkheid van digitale infrastructuur en een beperkte groep cloud- en ai-dienstverleners.
Ook het gebruik van ai op kapitaalmarkten houdt een gevaar in. De complexiteit en beperkte uitlegbaarheid van ai-modellen maken markten minder transparant. Bovendien vergroten zij de risico’s voor marktintegriteit, hogere volatiliteit en onbedoelde manipulatie, met name bij autonoom en homogeen algoritmisch gedrag. Digitalisering en toenemend ai-gebruik vertalen zich in hogere operationele risico’s en cyber-kwetsbaarheden. Die worden versterkt door geopolitieke spanningen en afhankelijkheid van externe it- en datadienstverleners.
Het CPB ziet in de Risicorapportage financiële markten 2026 nieuwe risico’s buiten het traditionele bankensysteem. Grote investeringen in kunstmatige intelligentie worden vaker gefinancierd via complexe schuldconstructies, zoals private credit en financiering buiten de balans. Ook de kredietverlening via niet-bancaire financiële instellingen neemt toe. Dit vraagt om meer inzicht in de hieraan verbonden risico’s en onderlinge afhankelijkheden. Eerder financierden grote techbedrijven hun investeringen grotendeels uit operationele kasstromen. Maar nu wordt er flink geleend. De vraag is wanneer deze investeringen worden terugverdiend.
Koersdalingen?
Tegelijkertijd brengt een scenario waarin ai-toepassingen zeer succesvol blijken eveneens aanpassingskosten met zich mee, aldus het CPB. Ai-bedrijven concurreren met meer traditionele software-, data-, en cybersecuritybedrijven. Onverwachte ai-successen kunnen zich voordoen bij relatief onbekende bedrijven, wat de bedrijfsmodellen van de meer gevestigde techbedrijven onder druk zet.
Dergelijke innovaties passen in beginsel binnen een proces van creatieve destructie en kunnen bijdragen aan productiviteitsgroei. Ze kunnen echter gepaard gaan met grote koersdalingen op financiële markten wanneer de winstgevendheid van hooggewaardeerde ondernemingen onder druk komt te staan. Deze onzekerheid vertaalt zich ook naar kredietmarkten, een gevaar dat ook de DNB signaleert.
