COLUMN – Gaan er ooit minder ambtenaren werken bij de overheid? Als je het mij vraagt, zeg ik: nee, alleen maar meer. Maar ja, niemand vraagt mij.
Dit kabinet wil 25.000 minder ambtenaren. Dat staat in de voortgangsbrief Slagvaardige Overheid die staatssecretaris Eric van den Burg deze week naar de Tweede Kamer heeft gestuurd. Dat het kabinet en de Tweede Kamer nog steeds met brieven communiceren, zegt al dat er nog wel een paar stappen in de automatisering te zetten zijn.
De staatssecretaris is vergeten zich in te lezen in de geschiedenis van automatisering bij de overheid
Het had ook gewoon met een appje gekund. ‘Joh, we gaan verder met 25.000 ambtenaren minder 😊👍’. Scheelt meteen een voortgangsbrief. En waarschijnlijk drie beleidsmedewerkers die hem schrijven, twee communicatiemedewerkers die hem redigeren en een woordvoerder die uitlegt wat er eigenlijk in staat.
Vervangen
Het kabinet denkt de reductie van ambtenaren te realiseren door hun werk te vervangen door ai. Ik denk dat de staatssecretaris vergeten is zich in te lezen in de geschiedenis van automatisering bij de overheid. Automatisering bij de overheid betekent dat er niet minder, maar juist véél meer mensen komen te werken. Meestal betekent het dat er eerst een projectgroep komt die gaat onderzoeken hoe automatisering ervoor kan zorgen dat er minder mensen komen te werken.
Die projectgroep heeft een programmamanager nodig. En een projectleider. En iemand van informatievoorziening. En iemand van juridische zaken. Die laatste is eigenlijk in deze fase niet nodig, maar hij is er toch. Anders heeft hij ook niks te doen. Na anderhalf jaar ligt er dan eindelijk een rapport met als belangrijkste conclusie dat er een vervolgonderzoek nodig is.
Er is eigenlijk maar één manier om met minder ambtenaren te werken en de staatssecretaris heeft de eerste stap daarvoor inmiddels al gezet. Ga gewoon weer brieven schrijven. Met pen en briefpapier.
Jacob Spoelstra is columnist/stand-upcomedian. Kijk hier voor meer informatie.
Spoelstra maakt een aardige grap over de medewerker van Juridische Zaken die bij ieder automatiseringsproject aanschuift want daarin zit een fundamenteler probleem dan de columnist schetst. Of je de beleidsvoornemens met een ganzenveer of een tekstverwerker schrijft veranderd niks aan het feit dat de overheid niet de maatschappelijke vraagstukken vanuit andere disciplines kan begrijpen. Ministeries worden hierdoor lachspiegelpaleizen door interne bespiegelingen met modellen zonder nog naar buiten te kijken.
Dat de geloofwaardigheid van een minister door de praktijk wordt achterhaald is tenslotte een les uit het verleden als we kijken naar het verschuiven van arbeid middels een duurdere inhuur van consultants die het beleid dicteren. Ton Elias had ruim 10 jaar geleden dan ook een andere boodschap want het gaat niet om het aantal FTE’s maar om de kennis die verloren is gegaan. Hierin is AI op z’n best een deeloplossing want als je de kennis niet vastlegt dan kun je deze niet gebruiken, de technologie biedt wel mogelijkheden maar geen wonderen.
Jacob moet dan ook hoognodig een update van zijn kennis doen want het automatiseren is de belofte van de jaren 80 toen computers nog de belofte van de toekomst waren met de wonderjongens die het mogelijk maakten. Vol verwondering keken we naar Chriet Titulaer die ons het huis van de toekomst presenteerde terwijl de bouw ervan afhankelijk is van buitenlandse arbeidsmigranten. Want investeren we in technologie om de arbeid productiever te maken of gebruiken we technologie om bestaande arbeid goedkoper te organiseren?
Een maatschappelijke vraag die deze week in een maatschappelijk discussie over vrijwilligerswerk relevant werd want linksom of rechtsom zullen we wat moeten doen aan de vergrijzing. De opmerkelijke conclusie dat er geen tekort is aan vrijwilligers maar dat er meer vraag dan aanbod is door het economisch principe van goedkopere arbeid is maatschappelijk een interessantere vraag waarin self-service centraal staat.