Artificiële intelligentie (ai) lijkt veel van het dorre spitwerk van duurbetaalde advocaten te kunnen overnemen. Maar Mireille Hildebrandt, professor aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB) en verbonden aan de Radboud Universiteit, heeft zo haar twijfels. Vandaar vindt op 20 en 21 november een congres over dit onderwerp plaats.
Het internationale project Cohubicol (Counting as a Human Being in the Era of Computational Law), onder leiding van Hildebrandt, focuste vijf jaar lang op legal tech en de integratie ervan in moderne rechtspraak. Het is een samenwerking tussen juristen aan de VUB en informatici aan de Radboud Universiteit. Legal tech verwijst naar de integratie van geavanceerde computertechnieken, zoals kunstmatige intelligentie en machine learning, om bij te dragen aan juridische dienstverlening. Ondertussen is er heel wat software op dit vlak en bieden – vooral in de VS – bedrijven legal tech-diensten aan.
Problemen en risico’s
Bij legaltech gaat het om juridisch onderzoek via het doorploeteren van talloze documenten. Dan is een systeem nodig dat de inhoud zinvol weet te concretiseren. ‘Automatisering brengt echter heel wat problemen en risico’s met zich mee. Je kan als computerwetenschapper pogen om alle wetten en rechtspraak in een algoritme te steken, maar dat kan leiden tot het vastschroeven van inzichten uit het verleden, met desastreuze gevolgen voor de rechtsontwikkeling.’
Het team rond Cohubicol, samengesteld uit juristen en computerwetenschappers, nam daarom een selectie van dertig typische juridische technologieën onder de loep. Eén van de belangrijkste resultaten hiervan is de Typology of Legal Technologies (een evaluatiemethode op basis van een groot aantal types legaltech). Daartoe onderzocht het team de verschillende applicaties, datasets en wetenschappelijke publicaties vanuit zowel een juridisch als een informatica perspectief. Kernvragen die ze hierbij stelden waren: welke functionaliteit wordt er aangeboden en kan de betreffende technologie dat waarmaken? Als je dit type van technologie toepast zoals bedoeld, wat kan er dan goed of misgaan? Hoe verhoudt de inzet van technologie in de juridische praktijk zich nu, maar ook straks, tot de rechtstaat? ‘Dat zijn belangrijke zaken om je af te vragen’, aldus Mireille Hildebrandt. ‘De technologie zal hoe dan ook een steeds belangrijkere rol spelen in allerlei aspecten die met wetgeving en rechtspraak te maken hebben.’
Rechtstaat waarborgen
Het is dus belangrijk dat juristen en computerwetenschappers elkaar ontmoeten en leren of, en zo ja hoe dit soort technologie op een verantwoorde manier is te bouwen. ‘We willen zeker zijn dat de waarborgen van de rechtsstaat niet worden uitgehold’, voegt Hildebrandt toe.
Om de daad bij het woord te voegen, organiseert Hildebrandt op 20 en 21 november voor de tweede maal, samen met het nieuwe wetenschappelijke tijdschrift Cross-Disciplinary Research in Computational Law, een internationale conferentie in Brussel. Daarbij zullen kopstukken uit het domein van ‘ai en recht’ met elkaar in gesprek gaan over de toekomst van ai en recht en over de toekomst van de juridische methode. Het project wordt gefinancierd door een Advanced Grant van de European Research Council.
