Nederland telt een groeiend netwerk van ai-hubs die de kloof tussen onderzoek naar ai en de inzet van ai-toepassingen in de praktijk moeten dichten. Van medische beeldvorming tot forensische opsporing en slimme logistiek. Deze publiek-private initiatieven brengen ai naar het werkveld. Computable zet de belangrijkste ai-hubs op een rij.
Wie het Nederlandse ai-landschap probeert te doorgronden, komt al snel terecht in een woud van hubs, labs, fieldlabs, programma’s en consortia. De termen worden vaak door elkaar gebruikt, maar achter die labels schuilt een duidelijke structuur. Die structuur bepaalt hoe ai‑innovatie in Nederland wordt ontwikkeld, getest en uiteindelijk toegepast in het werkveld. De kern: Ai‑hubs bouwen het ecosysteem, ai‑labs bouwen de technologie. Ofwel: hubs bouwen netwerken, labs bouwen toepassingen.
Een ai‑hub is in essentie dus een regionaal of sectoraal samenwerkingsverband. Het verbindt bedrijven, overheden, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties om innovatie te versnellen. Hubs richten zich op ecosysteemvorming: het samenbrengen van partijen, het organiseren van programma’s, het stimuleren van opschaling en het creëren van een regionale of sectorale ai‑strategie. Ze opereren op het niveau van provincies of economische clusters, zoals Zuid-Holland, Brainport of Noord-Nederland.
Ai-hubs
Koepelorganisatie de Nederlandse AI Coalitie (NL AIC) werkt met zeven regionale ai‑hubs.
1. AI‑hub Zuid-Holland
Deze hub omvat de regio Leiden – Den Haag – Rotterdam. Partners zijn TU Delft, Erasmus Universiteit, Universiteit Leiden, TNO, Medical Delta en grote bedrijven uit de Rotterdamse haven zoals Shell en DSM. Er zijn ongeveer driehonderd onderzoekers betrokken via universiteiten en tientallen bedrijven. De focus ligt op ai voor havenlogistiek, zorg, veiligheid en energie.
2. AI‑hub Oost-Nederland
Deze ai-hub omvat bedrijven en instellingen in de provincies Gelderland en Overijssel. Partners zijn de Universiteit Twente, Radboud Universiteit, OnePlanet en Health Valley. Er zijn ongeveer tweehonderd onderzoekers aangesloten die werken aan ai voor sterke publiek-private samenwerking in de zorg en maakindustrie. De focus ligt op zorg, semiconductors en robotica.
3. Ai‑hub Noord-Nederland
Deze hub is verspreid over de provincies Groningen, Friesland en Drenthe. Partners zijn Rijksuniversiteit Groningen, Hanzehogeschool, UMCG. Het gaat om zo’n 150 onderzoekers. De focus ligt op ai voor energie, landbouw en taaltechnologie.
4. Ai‑hub Amsterdam
Deze ai-hub in de metropoolregio Amsterdam bestaat onder meer uit de partners Universiteit van Amsterdam, Vrije Universiteit, Hogeschool van Amsterdam, CWI, AMS-IX, Booking en Adyen. De hub bestaat uit zo’n vierhonderd ai‑onderzoekers en vormt daarmee één van de grootste concentraties van ai-activiteiten. De focus van hun werk ligt op computer vision, natural language processing (nlp), ai‑ethiek en fintech. Internetgigant Google investeert in een nieuwe ai‑hub die uiteindelijk moet groeien tot 10.000 vierkante meter vloeroppervlak.
5. Ai‑hub Brainport (Eindhoven)
De partners van deze hub zijn TU/e, Philips, ASML en High Tech Campus. Met zo’n vijfhonderd ai‑professionals in het ecosysteem (indicatief) vormt deze hub één van de grootste clusters van ai-onderzoek in Nederland. De focus ligt op high-tech systemen, embedded ai en slimme ai-toepassingen voor de industrie.
6. Ai‑hub Brightlands (Limburg)
Deze hub op de Brightlands campussen, Maastricht University en Zuyd Hogeschool (Heerlen) telt zo’n 150 onderzoekers. De focus is ai voor chemie, gezondheid en voedsel.
7. Ai‑hub Midden-Nederland
Deze hub in de provincie Utrecht bestaat uit partners van de Universiteit Utrecht, HU, UMC Utrecht en bedrijven in de mobiliteit en zorg. Het gaat om zo’n tweehonderd onderzoekers die zich focussen op ai voor gezondheid, mobiliteit en toepassingen in de publieke sector.
Ai-labs
Een ai‑lab is veel concreter dan een ai-hub. Labs zijn plekken waar onderzoekers, promovendi en bedrijfsengineers samenwerken aan toegepaste ai‑vraagstukken. Hier worden algoritmes ontwikkeld, datasets opgebouwd, prototypes getest en pilots uitgevoerd. Labs zijn vaak verbonden aan universiteiten of onderzoeksinstituten en werken in nauwe samenwerking met één of meerdere bedrijven of overheidsorganisaties. Waar hubs de infrastructuur en het netwerk bouwen, leveren labs de daadwerkelijke innovaties. Het verschil is dus vergelijkbaar met dat tussen een bedrijventerrein en een fabriek: de hub organiseert de ruimte en samenwerking, het lab produceert de technologie.
Bekende voorbeelden zijn:
➡️ Amsterdamse ICAI Labs (Innovation Center for Artificial Intelligence) vormt het grootste Nederlands netwerk van ai‑labs. Het bestaat op dit moment uit ruim dertig labs. Partners zijn de Universiteit van Amsterdam en bedrijven als Ahold, KPN, ING, NS, Qualcomm en Elsevier. Elk lab telt tussen de 15 en 40 onderzoekers. In totaal gaat het om ruim zeshonderd onderzoekers die zich richten op toegepaste ai in industrie, media, zorg, taal en veiligheid. Voorbeelden zijn: ING AI Lab (fraudedetectie, risk modelling), Ahold Delhaize Lab (retail en personalisatie met ai), KPN Responsible AI Lab (ai en privacy), National Police Lab (forensische ai-toepassingen en -opsporing), AI for Retail Lab Delft (AIRLab), (robotica en logistiek).
➡️ TNO werkt in tientallen labs samen met de industrie en de overheid. Het gaat om ongeveer driehonderd ai‑experts. Voorbeelden van die labs zijn: Appl.AI (toegepast ai‑onderzoek), AI4Boundaries (grensbewaking) en Smart Industry Fieldlabs (ai in de maakindustrie). De financiering van de labs komt vaak deels vanuit betrokken bedrijven en gedeeltelijk van universiteiten. Er zijn ook labs die (mede)gefinancierd worden vanuit de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Dat financiert bijvoorbeeld wetenschappelijk onderzoek naar kwaliteit en vernieuwing. Het gaat om rondes tussen de een en vijf miljoen euro. Onder NWO-programma’s vallen labs zoals Appl.AI, Human-Centered AI en KIC.
➡️ Daarnaast zijn er de labs per sector. In de zorg zijn dat onder meer: UMCU AI Lab (medische beeldvorming), Radboud AI for Health Lab (radiologie, pathologie) Amsterdam UMC AI Lab (klinische AI). Er zijn labs rondom Industrie en robotica, zoals: RoboHouse (TU Delft), (robotica en ai) en Brainport Industries Campus Fieldlabs, dat gericht is op smart manufacturing. Binnen de domeinen overheid en veiligheid zijn er National Police Lab AII (opsporing) en AI4Gov Labs (publieke dienstverlening). Rondom media en taal zien we CLARIAH & NLeSC Labs (taaltechnologie) en MediaLab (NPO), (ai voor media-analyse).
